Belastingen op alcohol, suiker en tabak: WHO vraagt tegen 2035 om een verhoging van 50% om miljoenen levens te redden

©Andres Siimon via Unsplash

De Wereldgezondheidsorganisatie blijft hameren op een punt dat we maar al te goed kennen, maar dat door veel regeringen nog steeds wordt genegeerd: de noodzaak om maatregelen te nemen om het gebruik van alcohol, suikerhoudende dranken en tabak te ontmoedigen. Hoe? Een effectief instrument, dat miljoenen vermijdbare ziekten kan voorkomen en de publieke zorgstelsels kan versterken, zou een aanzienlijke verhoging van de belastingen op deze producten kunnen zijn.

De directeur-generaal van de WHO herhaalde deze boodschap op 2 februari, tijdens de opening van de 158e zitting van de Raad van Bestuur, waarbij hij opnieuw de noodzaak onderstreepte om tegen 2035 de reële prijzen van tabak, alcohol en suikerhoudende dranken met ten minste 50% te verhogen via specifieke gezondheidsbelastingen.

Een boodschap die niet uit het niets komt, maar past in een al langer lopende strategie, die vandaag als steeds urgenter wordt gezien.

Te lage prijzen, te hoge consumptie

Volgens de WHO zijn alcohol, suikerhoudende dranken en tabak in veel landen nog altijd te goedkoop, mede door zwak of afwezig fiscaal beleid. In sommige gevallen zijn de prijzen in de loop van de tijd zelfs gedaald, waardoor deze producten steeds toegankelijker zijn geworden, vooral voor jongeren.

Het resultaat is volgens deskundigen een toename van het aantal gevallen van type 2-diabetes, meer obesitas en overgewicht, meer hart- en vaatziekten en meer vormen van kanker. Niet-overdraagbare aandoeningen die vandaag meer dan 75% van de sterfgevallen wereldwijd veroorzaken en die zorgstelsels, die toch al onder druk staan, nog verder belasten.

Werken gezondheidsbelastingen?

Over dit punt is de WHO duidelijk: hogere belastingen doen de consumptie dalen. Het gaat niet om een ideologische veronderstelling, maar om een conclusie die is gebaseerd op decennialang wetenschappelijk bewijs.

Hogere prijzen verminderen de aankoop van schadelijke producten, schrikken jongeren af om ermee te beginnen en leveren bovendien extra overheidsinkomsten op die kunnen worden herbestemd naar gezondheidszorg, preventie en sociale diensten (al gebeurt dit niet altijd automatisch).

Juist daarom dringt de WHO aan op goed ontworpen belastingen, die rekening houden met inflatie en niet geleidelijk worden uitgehold.

De doelstelling van een stijging met 50% tegen 2035 werd in juli 2025 vastgelegd met de lancering van het initiatief “3 by 35”, maar in 2026 brengt de WHO haar met kracht opnieuw onder de aandacht en koppelt die aan een nog kritieker geworden context.

Bezuinigingen op internationale hulp, een groeiende staatsschuld en zorgstelsels onder druk maken gezondheidsbelastingen namelijk tot een sleutelinstrument voor de zelfredzaamheid van landen, zo benadrukte de directeur-generaal.

Volgens schattingen van de WHO zou een eenmalige verhoging van 50% van de prijzen van tabak, alcohol en suikerhoudende dranken tot 50 miljoen vroegtijdige sterfgevallen in de komende 50 jaar kunnen voorkomen en helpen tot 1.000 miljard dollar op te halen voor openbare gezondheid en ontwikkeling.

De WHO verwijst ook naar concrete voorbeelden: in 2025 hebben landen als Maleisië, Mauritius, Slowakije, Sri Lanka en Vietnam dergelijke belastingen ingevoerd of verhoogd; begin 2026 heeft India een nieuwe accijns op tabak ingevoerd en Saoedi-Arabië een getrapte belasting op suikerhoudende dranken.

Maar nog steeds zijn er te veel regeringen die soepele fiscale regimes handhaven, of zelfs voordelen verlenen aan de meest schadelijke industrieën voor de gezondheid, waardoor preventiedoelen worden ondermijnd.

De boodschap van de Wereldgezondheidsorganisatie is duidelijk: ingrijpen in de prijzen is een politieke keuze, niet alleen een technische maatregel. Ziekten die verband houden met tabak, alcohol en suikerhoudende dranken zijn niet onvermijdelijk. Ze snel terugdringen is mogelijk en volgens de WHO blijven gezondheidsbelastingen de meest doeltreffende en onmiddellijke weg om dat te doen.

(©GreenMe.it 2026/Managing Editor: Benjamin Sluis - The Press Junction/Illustratie: ©Andres Siimon via Unsplash)