'Coalitie van bereidwillige landen' komt in Parijs bijeen om veiligheidsgaranties voor Oekraïne te bespreken

De leiders van zo'n 35 landen komen later op dinsdag in Parijs bijeen om veiligheidsgaranties voor Oekraïne te bespreken, een cruciaal onderdeel van elke toekomstige vredesregeling om een einde te maken aan de grootschalige invasie door Rusland.

De Franse president Emmanuel Macron zei in zijn nieuwjaarstoespraak dat er wordt gerekend op "harde toezeggingen" om Oekraïne te beschermen tegen verdere Russische agressie zodra er een akkoord is gesloten.

"Op 6 januari in Parijs zullen veel Europese staten en bondgenoten concrete toezeggingen doen om Oekraïne te beschermen en een rechtvaardige en duurzame vrede op ons Europese continent te waarborgen", aldus Macron.

De Amerikaanse speciaal gezant Steve Witkoff en Donald Trumps adviseur Jared Kushner zullen naar verwachting deelnemen aan de topbijeenkomst van leiders in Parijs.

Op 3 januari kwamen Europese nationale veiligheidsadviseurs in Kiev bijeen om een mogelijk vredesplan voor Oekraïne te bespreken.

Na dat overleg zei de Oekraïense president Volodymyr Zelensky dat Oekraïne zich voorbereidt op zowel de mogelijkheid van een vredesakkoord als op de noodzaak om het land te blijven verdedigen tegen Russische agressie.

Wat staat er in Parijs op de agenda?

Het gesprek over veiligheidsgaranties borduurt voort op de gezamenlijke verklaring die een groep Europese leiders na een bijeenkomst in Berlijn afgelopen maand uitgaf. De leiders richten zich op langetermijntoezeggingen aan Oekraïne, bedoeld om Rusland ervan te weerhouden in de toekomst opnieuw aan te vallen of binnen te vallen.

Samen met aanhoudende westerse militaire en politieke steun worden deze garanties door zowel Kiev als Washington gezien als een cruciaal onderdeel van elk mogelijk vredesakkoord.

De belofte, die werd vergeleken met Artikel 5 van de NAVO over collectieve verdediging, wordt beschouwd als fundamenteel om Kiev ertoe te bewegen af te zien van de in de grondwet vastgelegde ambitie om zich bij het trans-Atlantische bondgenootschap aan te sluiten, in ruil voor geloofwaardige en robuuste afschrikking.

De op Artikel 5 lijkende garantie zou verstrekkende gevolgen hebben voor Europese regeringen en goedkeuring door hun nationale parlementen vereisen, een proces dat altijd risico’s met zich meebrengt. Instemming van het Amerikaanse Congres zou kunnen helpen om de blijvende bedenkingen in sommige Europese landen weg te nemen.

Een andere belangrijke pijler in het werk aan veiligheidsgaranties is het mechanisme om mogelijke schendingen van een toekomstig staakt-het-vuren te verifiëren en de verantwoordelijkheid toe te wijzen, omdat een vastgestelde schending de Artikel 5-achtige bepaling zou kunnen activeren. In het voorgestelde systeem wordt ingezet op geavanceerde technologie langs de gehele contactlijn.

Een extra laag van veiligheidsgaranties bestaat uit de toetreding van Oekraïne tot de Europese Unie. Het huidige vredesplan in 20 punten noemt een mogelijke toetreding in januari 2027, een datum die veel ambtenaren bij de Europese Commissie als onrealistisch en onuitvoerbaar beschouwen. De datum zal naar verwachting worden aangepast en een streefdatum worden, waarbij Oekraïne in fases tot het blok toe zal treden om verstoringen, bijvoorbeeld op de landbouwmarkten, te vermijden.

Voor Kiev is het opnemen van een toetredingsdatum in de eindtekst topprioriteit, omdat dit kan helpen om de pijn van territoriale concessies te verzachten en een positief resultaat in een eventueel referendum te bevorderen.

De Amerikaanse regering heeft herhaaldelijk benadrukt dat Europa meer verantwoordelijkheid moet nemen voor de toekomstige veiligheid van Oekraïne.

Na een ontmoeting tussen de Amerikaanse president Donald Trump en Zelensky in Florida in december, suggereerde de Amerikaanse president dat er een "sterk" veiligheidsakkoord voor Oekraïne zou komen en zei hij dat "Europese landen er zeer nauw bij betrokken zijn".

"Ik heb het gevoel dat Europese landen het echt uitstekend hebben gedaan en dat ze helemaal op één lijn zitten met deze bijeenkomst en met het sluiten van een akkoord. Het zijn stuk voor stuk geweldige mensen", aldus Trump.

Een van de meest controversiële punten die in Parijs ter sprake zullen komen, is de mogelijkheid om troepen te stationeren in of dicht bij Oekraïne, maar ver van de frontlinies.

Rusland heeft laten weten geen troepen van NAVO-landen op Oekraïens grondgebied te zullen accepteren.

Vredesplan voor Oekraïne

Na de gesprekken met Trump in Mar-a-Lago zei de Oekraïense president dat de Amerikaanse veiligheidsgaranties voor Oekraïne "voor 100% rond" zijn.

"We hebben grote vooruitgang geboekt, het vredesplan in 20 punten is voor 90% afgekaart en de Amerikaans-Oekraïense veiligheidsgaranties zijn voor 100% overeengekomen", zei Zelensky tegen verslaggevers.

"De veiligheidsgaranties van de VS, Europa en Oekraïne zijn bijna volledig afgesproken. De militaire dimensie is voor 100% vastgelegd."

Zelensky zei dat na de bijeenkomst in Parijs wordt verwacht dat de documenten "op het niveau van alle leiders" zullen worden goedgekeurd, waarna pas een ontmoeting met Trump en Europese leiders zal worden gepland.

Hij legde journalisten in de WhatsApp-chat van het presidentieel kantoor ook uit dat er, na een ontmoeting met Trump en de Europeanen, "als alles stap voor stap verloopt, een ontmoeting zal komen in een of ander format met de Russen".

(BS/©Euronews/vertaling en adaptatie: The Press Junction/Illustratie: picture alliance / SvenSimon-ThePresidentialOfficeU | Presidential Office of Ukraine)