Wereld
Economie
'Contraproductief': EU en VS clashen over mogelijke versoepeling Russische sancties nu prijzen exploderen
Rusland sanctieverlichting geven zou "contraproductief" zijn, zei eurocommissaris Valdis Dombrovskis na de aankondiging van Donald Trump.
Nu de oorlog in het Midden-Oosten de olieprijzen de hoogte injaagt, drijft Rusland opnieuw een wig tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten.
President Donald Trump, wiens einddoel in Iran voor westerse bondgenoten onduidelijk blijft, heeft gesuggereerd de Amerikaanse sancties op buitenlandse olie op te schorten in een poging de wereldwijde prijzen te drukken, paniekerige beleggers gerust te stellen en de gevolgen van de oorlog die hij heeft ontketend te beperken.
"We hebben sancties tegen sommige landen. We gaan die sancties eraf halen tot dit is uitgeklaard", zei Trump maandag.
"En wie weet? Misschien hoeven we ze dan niet meer in te voeren – er zal zoveel vrede zijn."
Trump noemde geen landen die van de versoepeling zullen profiteren, maar zijn woorden deden een allesomvattende aanpak vermoeden. De VS leggen momenteel sancties op voor de oliehandel met Iran, Venezuela, Syrië, Noord-Korea en – voor Europeanen het meest cruciaal – Rusland.
Dat Trumps persconferentie werd voorafgegaan door een telefoongesprek met zijn Russische ambtsgenoot Vladimir Poetin, wakkerde de speculatie aan dat Moskou tot de belangrijkste begunstigden van de koerswijziging zou behoren, mogelijk zelfs de grootste.
Vorige week voerde Washington een tijdelijke uitzondering in om India toe te staan Russische ruwe olie op te kopen die op zee was blijven steken. Dat was op zich al een forse koerswijziging voor de regering-Trump, die maandenlang druk had uitgeoefend op New Delhi om aankopen van Oeral-olie stop te zetten.
In Brussel houden functionarissen vol dat de EU koersvast blijft. Achter de schermen kijken ze met groeiende bezorgdheid naar de draaiende winden in het Witte Huis.
"Vanuit het oogpunt van de Europese Unie is de situatie heel duidelijk: we moeten maximale druk op Rusland blijven uitoefenen en inderdaad kan de huidige piek in olie- en gasprijzen Rusland extra meevallers opleveren", zei Valdis Dombrovskis, de Europese commissaris voor Economie, dinsdag na een ministeriële vergadering.
"Want het omgekeerde zou contraproductief zijn. Het zou het vermogen van Rusland versterken om oorlog te voeren, het zou Oekraïne ondermijnen, onze steun aan Oekraïne ondermijnen en ook de doelstellingen ondergraven die de VS en Israël in Iran proberen te bereiken."
Gevraagd of Trumps besluit het G7-prijsplafond voor Russische olie, dat sinds 2022 van kracht is, zou kunnen doorbreken, benadrukte Dombrovskis dat de maatregel "doeltreffend moet worden toegepast".
Dat plafond, voegde hij eraan toe, "kan in feite helpen neerwaartse druk op de olieprijzen uit te oefenen".
Sancties onder druk
Sinds Trumps herverkiezing hebben Europeanen moeite om de Amerikaanse president aan hun zijde te houden. Zijn uitbundige lof voor Poetin en aanvallen op de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy hebben in de Europese hoofdsteden tot wijdverbreide ontsteltenis, soms zelfs verontwaardiging geleid.
Van Emmanuel Macron in Frankrijk tot Friedrich Merz in Duitsland hebben EU-leiders Trump onophoudelijk onder druk gezet om de duimschroeven aan te draaien voor de Russische economie, om zo de oorlogskas uit te hollen en concessies aan de onderhandelingstafel af te dwingen.
Na maanden van ongeduldig wachten wierp de Europese lobby eind oktober vruchten af, toen de VS sancties oplegden aan Rosneft en Lukoil, de twee grootste Russische oliebedrijven.
De dominantie van de Amerikaanse dollar en het vooruitzicht van secundaire sancties hadden een vermenigvuldigingseffect: kopers raakten afgeschrikt en de prijs van Oeral-olie zakte verder weg.
Rusland sloot 2025 af met een omzetdaling van 18% jaar-op-jaar uit de verkoop van ruwe olie, aldus het Centre for Research on Energy and Clean Air (CREA).
In Brussel zag men vervolgens een kans. Begin februari presenteerde de Europese Commissie een nieuw sanctiepakket met een volledig verbod op maritieme diensten, zoals verzekeringen, bankdiensten en scheepvaart, voor Russische olietankers.
Het verbod is bedoeld om het G7-prijsplafond te vervangen, dat onlangs is aangepast naar 44,10 dollar per vat, en de materiaalkosten voor schepen die Oeral-olie vervoeren fors op te drijven.
Griekenland en Malta, twee EU-lidstaten met machtige maritieme sectoren, uitten bezwaren tegen de maatregel, maar gingen uiteindelijk overstag op voorwaarde dat de andere G7-landen zouden volgen. Die hebben zich tot nu toe echter niet uitgesproken.
"Ons standpunt is dat we het G7-prijsplafond moeten blijven toepassen en dat we moeten toewerken naar een volledig verbod op maritieme diensten", aldus Dombrovskis.
Voorlopig zit het plan in het slop: Hongarije en Slowakije hebben hun veto uitgesproken over het twintigste sanctiepakket vanwege een losstaand conflict met Oekraïne over de Druzjba-pijpleiding.
Maandag ging de Hongaarse premier Viktor Orbán nog een stap verder en riep hij de Commissie op om te beginnen met "het herzien en opschorten van sancties op Russische energie". (De Hongaarse aankopen van Russische olie en gas zijn nog altijd uitgezonderd van sancties.)
Diezelfde dag zei Vladimir Poetin dat Rusland "klaar" stond om de export van fossiele brandstoffen naar Europa te hervatten, "vrij van politieke druk".
Poetins toenaderingspoging was weinig verrassend, gezien de commerciële kansen die de plotse stijging van de olieprijzen biedt en die zijn oorlogskas met nieuw geld kan spekken.
De marktverstoring kan ook "indirecte effecten" veroorzaken, legde Isaac Levi uit, senior analist bij CREA, omdat Aziatische landen die afhankelijk zijn van het Midden-Oosten mogelijk moeten uitwijken naar alternatieve leveranciers – en het Russische goedkopere aanbod kan dan moeilijk te weerstaan blijken.
"Hoe langer de crisis de referentieprijzen verhoogd houdt, hoe groter de kans dat de Russische olie-inkomsten stijgen – en dat is precies waar sommige Russische functionarissen nu al op rekenen", zei Levi tegen Euronews.
"Het is essentieel om ook te kijken of het prijsverschil tussen Brent en Oeral kleiner wordt. Als er sanctievrijstellingen worden verleend, zal dat de korting verkleinen en de Russische olie-exportopbrengsten verhogen."
(©Euronews 2026 / Managing Editor: Benjamin Sluis - The Press Junction / Picture: ©picture alliance / Anadolu | Dursun Aydemir)