De gehavende staat van de relaties tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten stond centraal op een buitengewone top van regeringsleiders in Brussel. Zij eisten respect van Donald Trump.
De leiders van de Europese Unie hebben respect geëist van Donald Trump, nadat de Amerikaanse president het trans-Atlantische bondgenootschap op de rand van de afgrond had gebracht met zijn dreiging Groenland in te lijven via strafheffingen.
Trump maakte woensdag plotseling een ommezwaai en koos in plaats daarvan voor een langetermijndeal over Arctische veiligheid die werd tot stand gebracht door NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte.
"Wij vinden dat relaties tussen partners en bondgenoten op een vriendschappelijke en respectvolle manier moeten worden beheerd," zei António Costa, de voorzitter van de Europese Raad, donderdagavond aan het einde van een buitengewone top in Brussel.
"De Europese Unie zal haar belangen blijven verdedigen en zal zich verweren, haar lidstaten, haar burgers en haar bedrijven, tegen elke vorm van dwang. Ze beschikt over de macht en de instrumenten om dat te doen en zal die inzetten als en wanneer dat nodig is."
Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, verklaarde dat het de Unie "gelukt" was om Trumps territoriale aanspraken terug te dringen door "vastberaden, niet-escalerend en vooral zeer eensgezind" op te treden.
Von der Leyen riep de Europese Unie op haar "economische macht" te versterken, haar toeleveringsketens te diversifiëren en onafhankelijker te worden ten opzichte van de VS. "Dat gebeurt niet van de ene op de andere dag," zei ze. "Dit is hard werk."
Voor Trumps draai had de Commissie al voorbereidingen getroffen om Washington van repliek te dienen als de dreiging van tarieven werkelijkheid zou worden. Onder de opties die op tafel lagen was de inzet, voor het eerst, van het antidwanginstrument. Dat instrument biedt vergaande bevoegdheden om gelijktijdig meerdere sectoren van de economie te raken, zoals diensten, investeringsstromen, overheidsopdrachten en intellectuele eigendom.
"De Europese manier van leven is anders dan de Amerikaanse manier van leven. Wij respecteren de Amerikaanse manier van leven. Maar vanuit ons perspectief is het heel belangrijk onze trans-Atlantische partnerschap te behouden en te koesteren," zei Costa. "We reageren niet elke dag op allerlei communicatie op sociale media. We hebben een duidelijke visie op onze relatie. We houden vast aan onze basisprincipes."
Op de top van donderdag haalden de Europese leiders opgelucht adem: zij vreesden dat een vergeldende confrontatie met Washington onmetelijke economische schade zou kunnen aanrichten en de gezamenlijke inspanningen om een einde te maken aan de Russische oorlog tegen Oekraïne zou kunnen ontsporen.
Ondanks het afwenden van het rampscenario hing er onder Europeanen een voelbare onrust en argwaan na de ongekende crisis die was losgebarsten door de wens van Trump om Groenland te annexeren. Details van de raamovereenkomst die door Mark Rutte werd bemiddeld zijn nog niet bekendgemaakt. Dat voedt nog de twijfel dat het conflict over Groenland nog niet volledig van de baan is.
"We blijven uiterst waakzaam en zijn bereid onze instrumenten in te zetten als er verdere dreigementen komen," aldus de Franse president Emmanuel Macron, die er publiekelijk voor had gepleit het antidwanginstrument in te zetten als onderdeel van de gezamenlijke reactie.
De Deense premier Mette Frederiksen, een van de hoofdrolspelers van de dag, zei dat haar land bereid is zaken rond Groenland met het Witte Huis te bespreken, zolang de soevereiniteit buiten kijf staat: iets wat ze nadrukkelijk omschreef als een "rode lijn".
"Aan onze democratische regels wordt niet getornd," zei Frederiksen bij haar aankomst. Gevraagd of ze de VS nog kon vertrouwen na Trumps tariefdreigementen, benadrukte de Deense regeringsleider dat beide partijen "respectvol met elkaar moeten samenwerken, zonder elkaar te bedreigen".
De buitengewone top van donderdag vormde het eindpunt van vijf dagen koortsachtige Europese diplomatie om Trump te overtuigen zijn harde poging om Groenland in te lijven te laten varen.
De torenhoge spanningen domineerden het World Economic Forum (WEF) in Davos, Zwitserland, waar Von der Leyen en Macron openlijk beloofden terug te slaan.
Volgens berichten verliet ECB-president Christine Lagarde een besloten diner in Davos voortijdig, nadat de Amerikaanse minister van Handel Howard Lutnick scherpe kritiek had geuit op de economische prestaties van Europa. De opmerkingen van Lutnick werden in de zaal weggehoond.
(RK/©️Euronews/Vertaling en aanpassing: The Press Junction /Illustratie: picture alliance / MAXPPP | Nicolas Landemard / Le Pictorium)