Premier Donald Tusk heeft onlangs gewaarschuwd dat er een reëel gevaar bestaat dat Polen de EU verlaat, nu extreemrechtse en populistische partijen in het land in opmars zijn.
In een bericht op X zei Donald Tusk (foto) dat Rusland, MAGA-aanhangers in de VS en de Europese rechterzijde onder leiding van de Hongaarse premier Viktor Orbán de EU willen "vernietigen". Een vertrek uit het blok "zou een ramp" zijn voor Polen, zei hij. Hij voegde eraan toe: "Ik zal alles doen om hen tegen te houden."
De premier deed zijn uitspraken nadat president Karol Nawrocki, die eerder gelieerd was aan de rechts-populistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), zijn veto had uitgesproken over wetgeving die het Polen mogelijk zou hebben gemaakt om leningen te verkrijgen voor de EU-defensie ter waarde van bijna € 44 miljard in het kader van het SAFE-programma. Dit werd door velen gezien als een van de recente stappen richting een uitgesproken anti-Europese koers.
Tusk heeft stappen ondernomen om het besluit van Nawrocki te ondermijnen. De voormalige historicus heeft zich ontpopt tot de belangrijkste tegenstrever van Tusk. Die probeert dan weer de banden tussen Warschau en Brussel weer aan te halen na jaren van gespannen verhoudingen onder de vorige PiS-regering.
De waarschuwingen van Tusk hebben ertoe geleid dat velen op sociale media zich afvragen of Warschau daadwerkelijk op het punt staat de procedure voor een EU-exit te starten. Er duiken ook tegenstrijdige verhalen op over de vraag of de Polen überhaupt uit de EU willen stappen.
Die verhalen komen kort na een reeks door AI gegenereerde TikTok-video’s die door Poolse factcheckers werden ontkracht: in de video's pleiten jonge vrouwen voor een Poolse uittreding uit de EU en herhalen ze typische extreemrechtse standpunten.
De filmpjes werden duizenden keren bekeken en lijken zich specifiek op de jongere generatie te richten om euroscepsis aan te wakkeren.
Is ‘Polexit’ aanstaande?
Kort gezegd: nee, er is geen enkele onmiddellijke juridische stap gezet om Polen uit de EU te halen. Zoals we sinds de Brexit weten, moet een lidstaat die de EU wil verlaten daarvoor Artikel 50 van het Verdrag van Lissabon inroepen en dat heeft Polen niet gedaan.
Ironisch genoeg was het Tusk zelf die in 2017, toen hij voorzitter van de Europese Raad was, de Britse brief ontving waarin Artikel 50 werd geactiveerd.
Het klopt wel dat de rechtse oppositie in Polen verdere EU-integratie probeert te blokkeren en het EU-recht uitdaagt.
Nawrocki en de partij Recht en Rechtvaardigheid pleiten voor een "Europa van Naties", waarbij de EU een handelsblok blijft dat niet tornt aan de Poolse soevereiniteit. De kleinere, radicaal-rechtse partij Confederatie is uitgesproken eurosceptisch en pleit veel nadrukkelijker voor een vertrek.
Daarom spreken sommige analisten van een mogelijke "juridische Polexit", waarbij Polen formeel in de EU blijft, maar ophoudt de autoriteit van het EU-recht te erkennen.
Een belangrijk voorbeeld hiervan was het zogeheten suprematievonnis van 2021, toen het Poolse Constitutionele Hof oordeelde dat bepaalde EU-wetten ongrondwettelijk zijn en dat de Poolse wetgeving op die punten voorrang heeft. In de jaren daarna volgden meer uitspraken die de autoriteit van de EU ter discussie stelden.
Willen de Polen wel weg?
Hoewel er berichten zijn dat de publieke opinie aan het veranderen zou zijn, blijkt uit peilingen doorgaans dat de meeste Polen voorstander blijven van lidmaatschap van de Europese Unie.
Een recent onderzoek van het Pools Centrum voor Onderzoek naar de Publieke Opinie laat zien dat 82% van de bevolking het EU-lidmaatschap steunt, terwijl 14% ertegen is. Deze cijfers zijn vrijwel ongewijzigd ten opzichte van vorig jaar.
Wel zijn de Polen verdeeld over de vraag hoe ver de integratie met de EU moet gaan: 26% wil nauwere banden, 23% juist meer autonomie. Zo’n 32% ziet het liefst dat alles blijft zoals het is.
Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat 62% van de Polen denkt dat een hypothetische Polexit meer schade dan voordeel zou opleveren, terwijl slechts 9% meent dat het het land per saldo ten goede zou komen.
Hoewel de waarschuwingen van Tusk een escalerend politiek conflict weerspiegelen, lijkt er geen politiek mandaat of parlementaire meerderheid te bestaan om daadwerkelijk uit de EU te stappen.
(©Euronews 2026 / Managing Editor: Yves Peeters - The Press Junction /Picture: picture alliance / NurPhoto | Aleksander Kalka)