1 april, inmiddels synoniem voor grappen en grollen, wordt in tal van landen gevierd met de traditie van de aprilvis (of April Fool’s Day, of Pescado de Abril). Een gebruik dat verschillende culturen met elkaar verbindt, van Duitsland tot Portugal, van Frankrijk tot Groot-Brittannië en verder tot de Verenigde Staten, India en Japan. Overal is de eerste dag van april het uitgelezen moment om iemand goed beet te nemen.
Maar waarom heet het eigenlijk “aprilvis”? En waar komt deze traditie vandaan? De waarheid is dat de oorsprong van dit gebruik niet helemaal duidelijk is. De naam doet denken aan de manier waarop vissen makkelijk aan de haak geslagen worden, net als het “slachtoffer” dat zich gewillig laat foppen. Toch lijkt het ontstaan van deze gewoonte terug te voeren op een reeks legenden en volksverhalen die van cultuur tot cultuur verschillen.
De geschiedenis van de aprilvis en waarom we grappen uithalen
Een van de meest geaccepteerde theorieën koppelt de aprilvis aan de lente-equinox, die valt tussen 20 en 21 maart en die in de oudheid het begin markeerde van de nieuwjaarsfeesten, totdat de Gregoriaanse kalender Nieuwjaar naar 1 januari verplaatste.
De vieringen van dit soort Nieuwjaar duurden tot 1 april. Op die datum wisselde men in Frankrijk bijvoorbeeld lege cadeaudozen uit (daar heb je de "Poisson d’Avril"). Vanuit het Frankrijk van koning Karel IX en het Duitsland van de Habsburgers verspreidde de traditie zich vervolgens in de 18e eeuw naar Engeland en de rest van Europa.
In Italië gaat de gewoonte om elkaar op 1 april in de maling te nemen terug tot de jaren tussen 1860 en 1880. De eerste stad die de Franse traditie omarmde was Genua, waar het gebruik eerst voet aan de grond kreeg bij de midden- en hogere klassen en zich daarna over de rest van de bevolking verspreidde.
Oorsprong in de Oudheid?
Maar er zijn ook mensen die beweren dat de oorsprong van de aprilvis nog verder teruggaat, bijvoorbeeld tot het Oude Rome, vlak na de Iden van maart. Toen organiseerden boeren feesten ter ere van de godin Cybele, beschermster van dieren en wilde oorden. Die vieringen duurden meerdere dagen en gingen gepaard met dans en rituele liederen. Sommige historici zien overeenkomsten tussen deze festiviteiten en onze huidige aprilvis, omdat men ook toen al de gewoonte had vrienden te foppen met allerlei grappen.
Volgens anderen zouden de wortels van de aprilvis zelfs tot in het Oude Egypte reiken. Marcus Antonius zou een dienaar hebben gevraagd een enorme vis aan zijn hengel te bevestigen om zo een viswedstrijd te winnen en indruk te maken op Cleopatra. Maar zij had het bedrog door en zou de vis hebben vervangen door een klein, namaakvisje.
En zo is de traditie van het uithalen van grappen ontstaan en is de geschiedenis van 1 april verbonden met de gezonde gewoonte om elkaar een beetje voor de gek te houden.
(©Euronews 2026 / Managing Editor: Yves Peeters - The Press Junction /Picture: Laura Chouette via Unsplash)