Wisemans invloed op de non-fictiecinema laat zich nauwelijks overschatten. In de loop van zes decennia draaide zijn werk in de eerste plaats om het onderzoeken van Amerikaanse instituties.
De filmwereld heeft opnieuw een grootheid verloren. Frederick Wiseman, de productieve documentairemaker en een van de belangrijkste non-fictieregisseurs, is overleden op 96-jarige leeftijd. Zijn overlijden werd bekendgemaakt in een gezamenlijke verklaring van de familie Wiseman en Zipporah Films.
“Bijna zes decennia lang creëerde Frederick Wiseman een ongeëvenaard oeuvre, een grootse filmische kroniek van hedendaagse sociale instituties en alledaagse menselijke ervaringen, voornamelijk in de Verenigde Staten en Frankrijk”, luidde de verklaring. “Zijn films – van ‘Titicut Follies’ (1967) tot zijn meest recente werk, ‘Menus-Plaisirs – Les Troisgros’ (2023) – worden geroemd om hun gelaagdheid, verhalende kracht en humanistische blik.”
Van staatsziekenhuizen voor ontoerekeningsvatbare gevangenen (Titicut Follies), sociale diensten (Welfare), de Comédie-Française (The Last Letter), levendige Amerikaanse buurten (In Jackson Heights), tot openbare bibliotheken (Ex Libris: The New York Public Library) en landbouwgemeenschappen (Monrovia, Indiana): Wisemans documentaires tonen zijn grenzeloze belangstelling voor instituties en sociale systemen – uitgestrekte doeken waarop grotere verhalen over de hedendaagse menselijke ervaring worden geschilderd.
Gedreven door een onblusbare nieuwsgierigheid en een levenslange toewijding aan naturalisme, moest hij niets hebben van etiketten als "observational" of "cinéma vérité" om zijn documentaires te beschrijven, waarin nooit interviews werden afgenomen of scènes geënsceneerd. Hij werkte uitsluitend met natuurlijk licht en diegetisch geluid, gebruikte nooit een voice-over en noemde zijn films "Reality Fictions".
Wiseman ontving een ere-Oscar in 2016 en de Gouden Leeuw voor zijn gehele oeuvre op het filmfestival van Venetië in 2014.
Zijn 44ste en laatste film, Menus-Plaisirs - Les Troisgros, verscheen in 2023 en richtte zich niet op één, maar op twee verstrengelde structuren: het befaamde Franse restaurant en de multigenerationele dynastie van chefs die het runt. Een contemplatieve tour de force met – zoals veel van zijn films – een uitgesproken levenslustige inslag, die het publiek eraan herinnerde in welke mate Wiseman de grootmeester van de documentaire was.
De film stond in Euronews Culture’s Best Movies of 2023 en geldt zonder moeite als een van de beste foodfilms aller tijden.
Euronews Culture had het genoegen Wiseman in 2023 te interviewen, een gesprek waarin hij zijn liefde voor de Franse keuken deelde, vertelde dat hij in het Witte Huis wilde filmen (“Maar ik zou nooit toestemming krijgen!”), en legde uit hoe “een deel van de lol van documentaires maken is dat het altijd een avontuur is en ik altijd graag denk dat ik iets heb geleerd.”
Toen we de toen 93-jarige filmmaker vroegen of hij het draaien en monteren van films nog steeds plezierig vond, zei hij: “Ik heb het maken van een film – of het nu het draaien is of de montage – nooit als een grote last ervaren. Het is niet zo dat ik niet moe word, want natuurlijk word ik moe. Maar een van de dingen die ik fijn vind aan dit soort films maken, is dat ik volledig opga in het materiaal. Het is een geweldige manier om de tijd door te brengen.”
RIP Frederick Wiseman 1930 - 2026
(Euronews 2026/Managing Editor: Martina Ribeiro - The Press Junction/Illustratie: ©picture alliance / Anadolu | Mustafa Yalcin)