Griekse rechtbank spreekt groep hulpverleners vrij van aanklachten voor smokkel van migranten

©MDSUMAR28 via Unsplash

Twee dozijn hulpverleners die terechtstonden wegens hun deelname aan zoek- en reddingsoperaties op het eiland Lesbos en die ervan werden beschuldigd migranten te hebben gesmokkeld, werden donderdagavond door een Griekse rechtbank vrijgesproken.

Na meer dan zeven jaar van juridische limbo sprak het Hof van Beroep van Lesbos de verdachten vrij van aanklachten, waaronder deelname aan een criminele organisatie, het faciliteren van de binnenkomst van onderdanen van derde landen in Griekenland en witwassen van geld, over de periode van 2016 tot 2021.De groep riskeerde tot 20 jaar gevangenisstraf, maar ontsnapt daar nu dus aan.

Rechter-voorzitter Vassilis Papathanassiou zei volgens Griekse media tegen de rechtbank dat de verdachten zouden worden vrijgesproken omdat hun intentie “niet was om strafbare feiten te plegen, maar om humanitaire hulp te verlenen”.

Voorafgaand aan het vonnis verklaarde de aanklager dat de aanklachten uiteindelijk onvoldoende bewijs kenden, en raadde hij de rechtbank aan de verdachten vrij te spreken. Volgens Griekse media benadrukte hij dat er geen bewijs was voor het bestaan van een hiërarchische structuur die zou kunnen gelden als een criminele organisatie.

Een onderdeel van de argumentatie van het Openbaar Ministerie richtte zich aanvankelijk op het gebruik door de verdachten van WhatsApp — een populaire, door Meta beheerde versleutelde berichtendienst — om te communiceren over de aankomst van migrantenboten, wat werd opgevoerd als bewijs van een crimineel complot.

Maar ook dat werd van tafel geveegd door de rechter, die oordeelde dat “een communicatiewerkgroep op internet niet kan worden beschouwd als een criminele organisatie”.

Euronews heeft de Griekse autoriteiten om een reactie gevraagd, maar bij publicatie nog geen antwoord ontvangen.

Lesbos, ooit een populaire toeristische bestemming, werd in 2015 — het jaar waarin de migratiecrisis op het continent een hoogtepunt bereikte — de belangrijkste toegangspoort voor mensen en kleine bootjes die Europa wilden bereiken.

Terwijl de Griekse autoriteiten stelden dat de slepende zaak een kwestie van nationale grensveiligheid was, bestempelden mensenrechtenorganisaties haar vanaf het begin als “ongegrond” en schaarden zij zich achter de verdachten.

“Er klonk een enorm applaus in de zaal nadat het vonnis werd uitgesproken, verdachten vielen elkaar in de armen”, zegt Wies de Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen, die in de rechtszaal in Lesbos aanwezig was, tegen Euronews.

De Graeve noemde de uitkomst “bitterzoet” en beschreef de “hartverscheurende” getuigenissen van de verdachten in de beklaagdenbank, die “de psychologische, financiële en emotionele impact van dit proces op hun leven” blootlegden.

Hulpverleners hekelen Europees migratiebeleid

Mensenrechtenorganisaties stellen dat dit proces een afschrikwekkend effect heeft gehad op het werk van hulp- en reddingsorganisaties op de Egeïsche eilanden, waar de schaal van dergelijke operaties drastisch is teruggebracht.

Volgens hen is de zaak ook exemplarisch voor een bredere Europese tegenreactie tegen individuen en organisaties die migranten en asielzoekers bijstaan: naar schatting 124 anderen kregen in 2024 alleen al in Europa met soortgelijke rechtszaken te maken, aldus de in Brussel gevestigde ngo PICUM.

In een reactie op het vonnis riep Eve Geddie, directeur van het Europese Institutenkantoor van Amnesty International, de EU op om “sterkere waarborgen tegen de criminalisering van humanitaire hulp in het EU-recht in te voeren”.

De Europese migratiepolitiek is de afgelopen jaren verschoven nu de leiders van het 27-koppige blok een steeds hardere lijn omarmen en op zoek zijn gegaan naar nieuwe manieren om de aankomsten te beperken.

Griekenland en zijn eilanden zien de laatste tijd opnieuw een toename van het aantal migrantenboten. Meer dan 1.000 migranten kwamen volgens de Griekse autoriteiten aan op Kreta en het nabijgelegen Gavdos, grotendeels afkomstig uit Noord-Afrika.

Smokkelaars die opereren vanuit Libië kiezen volgens Griekse functionarissen steeds vaker voor Kreta en Gavdos als bestemming vanwege de gunstigere weersomstandigheden en de relatieve nabijheid van de Noord-Afrikaanse kust.

Griekenland registreerde tegen eind oktober 2025 in totaal 39.495 illegale grensoverschrijdingen, een daling van 18% ten opzichte van 48.415 aankomsten in dezelfde periode in 2024, zo blijkt uit officiële cijfers.

(BS/©Euronews/vertaling en adaptatie: The Press Junction/Illustratie: MDSUMAR28 via Unsplash)