IJsland beducht voor ‘Brexit-achtige leugens’ in aanloop naar EU-referendum

© picture alliance / NurPhoto | Maxym Marusenko

De IJslandse minister van Buitenlandse Zaken Thorgerdur Katrín vindt dat het nu tijd is om de gesprekken over EU-lidmaatschap nieuw leven in te blazen. In de huidige context van instabiliteit in de trans-Atlantische relaties én in de mondiale politiek in het algemeen, mag IJsland niet "alleen" komen te staan.

Na te hebben gezien hoe de Amerikaanse regering de confrontatie zocht met Denemarken en de EU over Groenland, richt de IJslandse regering haar blik nu op mogelijk lidmaatschap van de EU. Het eiland houdt op 29 augustus 2026 een referendum over de vraag of het de onderhandelingen over toetreding tot de EU moet hervatten.

De IJslandse minister van Buitenlandse Zaken Thorgerdur Katrín zei tegen Euronews dat, hoewel IJsland al NAVO-lid is, EU-lidmaatschap de economische veiligheid van het land zou versterken en bovendien extra bescherming zou bieden binnen een blok van gelijkgezinde staten.

Afgelopen januari kondigde de Amerikaanse president Donald Trump aan dat hij een handelstarief van 10% zou heffen op acht Europese landen, nadat die hadden aangekondigd deel te nemen aan een verkenningsmissie naar Groenland in reactie op de Amerikaanse dreigementen.

"Sommige landen zeiden: oké, als u tarieven op ons gaat zetten omdat wij achter Groenland en Denemarken gaan staan, dan gaan wij tarieven op u zetten," zei Thorgerdur Katrín, die behoort tot de centristische Liberale Hervormingspartij van IJsland.

Volgens haar was het deze daad van Europese solidariteit die een reactie op de markten teweegbracht en ertoe leidde dat Trump akkoord ging met een deal over versterkte Arctische veiligheid binnen het NAVO-bondgenootschap. "Natuurlijk had dit invloed op de markten in de VS. En dat is een van de redenen waarom ik denk dat de Amerikaanse regering daarop heeft gereageerd," zei ze donderdag in het Euronews-programma Europe Today.

Hoewel de argumenten vóór toetreding tot de EU voor haar helder zijn – meer veiligheid binnen een groep van 28 in een onzekere wereld – wijst Thorgerdur Katrín erop dat het Brexit-debat in het Verenigd Koninkrijk een waarschuwing is om niets voor lief te nemen.

"Iedereen kent Brexit en alle leugens die in dat proces op tafel zijn gelegd," zei ze. "Het zal geen wandelingetje in het park worden, maar uiteindelijk moet je erop vertrouwen dat de bevolking haar oordeel velt."

Referendum over hervatten van toetredingsgesprekken met de EU

In augustus vindt een referendum plaats waarin kiezers wordt gevraagd of zij voorstander zijn van het hervatten van formele gesprekken over EU-lidmaatschap. Als het ‘ja’-kamp wint, leidt dat tot toetredingsonderhandelingen met Brussel. Een eventueel definitief akkoord over toetreding tot het blok zou daarna opnieuw aan een volksraadpleging worden onderworpen.

"Het is gewoon een simpele vraag: moeten we doorgaan met onderhandelingsgesprekken, ja of nee?", zei de minister van Buitenlandse Zaken in de marge van ontmoetingen met belangrijke functionarissen in Brussel. "Als je nee zegt, sluit je heel wat deuren en ben ik bang dat IJsland zo goed als alleen komt te staan."

IJsland maakt sinds 1970 deel uit van de interne markt van de EU via de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA). Dat betekent dat het land nu al grotendeels werkt volgens de regelgeving van het blok. Het EU-acquis – het geheel aan wetgeving, rechten, beleid en verplichtingen dat voor alle lidstaten geldt – valt binnen het EVA-kader.

Het eiland met zo’n 400.000 inwoners maakt ook deel uit van het Schengengebied voor vrij reizen. In theorie zou toetreding tot de EU – als de bevolking daarvoor stemt – dus relatief soepel kunnen verlopen. Volgens de regering zouden de toetredingsgesprekken in 2028 afgerond kunnen zijn.

(©Euronews 2026 / Managing Editor: Yves Peeters - The Press Junction /Picture: picture alliance / NurPhoto | Maxym Marusenko)