Wereld
Politiek
'Niemand kan ons chanteren': leiders fileren Orbáns veto terwijl hij de EU tot het uiterste drijft
De Hongaarse premier voert het verbale offensief op in aanloop naar de verkiezingen in april en duwt de EU-regels tot op het breekpunt. António Costa ziet zijn gezag uitgedaagd in zijn tot nu toe grootste beproeving als voorzitter van de Europese Raad.
De woede over Viktor Orbáns besluit om zijn veto uit te spreken over de Europese lening van 90 miljard euro voor Oekraïne barstte donderdag in alle openheid los, toen de leiders hem één voor één, in ongekend scherpe bewoordingen, de les lazen over het "onaanvaardbare" gedrag van de Hongaarse premier.
De veroordeling werd aangevoerd door António Costa, de doorgaans zachtaardige voorzitter van de Europese Raad, wiens gezag rechtstreeks wordt uitgedaagd door Orbáns verstorende optreden.
"De leiders namen het woord om de houding van Viktor Orbán te veroordelen, om eraan te herinneren dat een deal een deal is en dat alle leiders hun woord moeten houden", zei Costa na afloop van de top, zichtbaar opgelucht nu hij maandenlange frustratie over de strapatsen van de Hongaar kon ventileren.
"Niemand kan de Europese Raad chanteren. Niemand kan de instellingen van de Europese Unie chanteren", zei hij tegen journalisten na een vraag van Euronews, benadrukkend dat de lening zal worden uitbetaald zoals vorig jaar december overeengekomen. Toch bleef Orbán bij zijn veto en ging zelfs een stap verder.
Los daarvan prees Costa de inspanningen van Oekraïne om de Druzhba-pijpleiding te herstellen en een door de EU geleide inspectie ter plaatse toe te laten, in lijn met de eisen van Hongarije en Slowakije in de aanloop naar de top, ook al had president Volodymyr Zelenskyj gezegd dat hij er persoonlijk tegen was om de doorvoer van Russische olie via Oekraïne te hervatten zolang de oorlog voortduurt.
Orbán houdt vol dat Oekraïne de pijpleiding moedwillig heeft gesaboteerd om, in de aanloop naar de nek-aan-nekrace op 12 april, een energiecrisis te ontketenen. Zelenskyj noemt die beschuldiging ongegrond, maar heeft Orbán ook meerdere keren publiekelijk aangevallen.
Costa zei volgens een diplomaat dat beiden hun retoriek moeten afzwakken, maar wees er tegelijk op dat Hongarije onmogelijke voorwaarden op tafel legt, zoals de volledige veiligheid van de doorvoer garanderen terwijl Rusland Oekraïne blijft bestoken met raketten en drones.
"Dit is geen handelen te goeder trouw, wanneer je een voorwaarde oplegt die noch de Europese Unie, noch de lidstaten kunnen waarmaken", aldus Costa.
"Want alleen Rusland beslist of het opnieuw zal proberen de Druzhba-pijpleiding te vernietigen", vervolgde hij, met de kanttekening dat Moskou de leiding sinds 2022 al meer dan twintig keer heeft aangevallen.
"En uiteraard is dat niet de verantwoordelijkheid van Oekraïne, de Commissie, de Europese Raad of een van de lidstaten."
In een poging de impasse te doorbreken kondigde Brussel twee dagen voor de top aan dat Oekraïne een externe inspectie toestond en dat de EU financiering zou vrijmaken om de pijpleiding te herstellen. Maar de druk op Zelenskyj om de missie ter plaatse goed te keuren, was niet voldoende om de Hongaarse leider op andere gedachten te brengen.
Dat vormt inmiddels een directe bedreiging voor de geloofwaardigheid van de instellingen, het functioneren van de EU en het leiderschap aan de top, van Costa tot Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.
Von der Leyen zei donderdagavond dat Hongarije, samen met Slowakije en Tsjechië, op het hoogste politieke niveau in december hadden ingestemd met de lening in ruil voor financiële vrijstellingen.
"Aan die voorwaarde is voldaan. Laten we dus duidelijk zijn over waar we staan: de lening blijft geblokkeerd omdat één leider zijn woord niet houdt", zei ze.
"Maar ik herhaal wat ik al in Kiev heb gezegd: we zorgen ervoor dat het geld er komt, op de ene of de andere manier."
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz verweet Orbán ook een "daad van ernstige ontrouw" die in de toekomst moet worden voorkomen, desnoods door de stemregels te wijzigen.
De Franse president Emmanuel Macron riep op om het decemberakkoord te respecteren en waarschuwde dat zorgen over energiezekerheid "niet mogen worden uitgespeeld als politiek instrument".
De Zweedse premier Ulf Kristersson, de Oostenrijkse bondskanselier Christian Stocker en de Belgische premier Bart De Wever behoorden tot degenen die Orbán verweten dat hij het conflict met Kiev uitbuit voor zijn herverkiezingscampagne, die in de slotfase een explosief karakter heeft gekregen.
De hoge vertegenwoordiger, Kaja Kallas, ging nog een stap verder en zette vraagtekens bij de motieven achter het veto en de Hongaarse argumenten: "Ik vermoed dat mensen in verkiezingstijd niet altijd even rationeel zijn."
Geen stap terug
Een rondetafel die door diplomaten werd omschreven als "verhit en gespannen" volstond niet om Orbán te doen terugkrabbelen. Integendeel, hij groef zich nog dieper in. En de leiders begrepen al snel dat het veto vrijwel zeker van kracht blijft tot na de Hongaarse verkiezingen.
Na de top deed de Hongaarse premier er nog een schep bovenop en suggereerde hij dat Brussel samen met Oekraïne probeert een pro-Brusselse regering in Boedapest te forceren.
"De Europese instellingen, inclusief delen van de Commissie en het Europees Parlement, willen een regeringswissel in Hongarije. En zij financieren die", zei hij bij zijn vertrek van de vergadering.
De beschuldigingen zijn niet nieuw, maar wel ernstig, omdat ze neerkomen op politieke inmenging. Nu de campagne zijn laatste weken ingaat, voert Orbán de aanvallen op zijn rivaal Péter Magyar op, die hij neerzet als een marionet van Von der Leyen en Zelenskyj.
Voor hij Brussel verliet, hield hij voet bij stuk: er komt "geen geld voor Oekraïne" zolang de olie niet weer stroomt, en hij claimde dat hij "het Hongaarse nationale belang had verdedigd door de blokkade te doorbreken".
Het Hongaarse veto komt op een uiterst precair moment voor Europa.
De Verenigde Staten hebben onder president Donald Trump alle steun aan Oekraïne stopgezet, waardoor de Europeanen de rekening in hun eentje moeten oppakken.
De lening van 90 miljard euro waar in december, na moeizame onderhandelingen tussen de leiders, een akkoord over werd bereikt, vormt de ruggengraat van de Oekraïense begrotingsbehoeften voor 2026 en 2027. Zonder dat geld hebben de Oekraïense autoriteiten gewaarschuwd dat zij mogelijk niet meer aan hun verplichtingen kunnen voldoen, met mogelijk zware gevolgen aan het front.
Volgens het oorspronkelijke plan zou Kiev begin april de eerste schijf ontvangen om een abrupt wegvallen van buitenlandse steun te voorkomen. Maar het veto, in combinatie met de Hongaarse tegenstem, heeft die planning volledig op losse schroeven gezet.
Hoewel opiniepeilingen Orbán een achterstand van dubbele cijfers op Magyar geven, kan hij die kloof tegen de verkiezingen nog verkleinen en alsnog winnen, waardoor het veto nog langer kan voortduren.
Alsof dat nog niet ingewikkeld genoeg is, heeft de Slowaakse premier Robert Fico, wiens land eveneens is aangesloten op Druzhba, al gewaarschuwd dat hij de blokkade zal voortzetten als Orbán de verkiezingen verliest en de pijpleiding nog steeds niet is gerepareerd.
Het conflict vormt een bijzonder complexe uitdaging voor Brussel, dat gevangen zit tussen het waarborgen van energiezekerheid voor de lidstaten en het overeind houden van de steun aan Oekraïne.
Voor António Costa, die erover moet waken dat de besluiten van de EU-leiders worden uitgevoerd, dreigt Orbáns onverzettelijkheid zijn gezag te ondermijnen.
"Het is volstrekt onaanvaardbaar wat Hongarije doet," zei Costa donderdag. "En dit gedrag kan door de leiders niet worden getolereerd."
(©Euronews 2026 / Managing Editor: Martina Ribeiro - The Press Junction / Picture: ©picture alliance / Anadolu | Nicolas Landemard)