Vorige week riepen Frankrijk, Duitsland en anderen op tot het aftreden van Francesca Albanese, de speciale VN-rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden, vanwege een vermeend antisemitisch commentaar over Israël. Haar verdedigers stellen echter dat de beschuldiging berust op desinformatie.
Opnieuw zorgen uitspraken die aan Francesca Albanese worden toegeschreven voor opschudding op sociale media en in politieke kringen. Centraal staat ditmaal de bewering dat zij Israël zou hebben omschreven als "de gemeenschappelijke vijand van de mensheid".
Op 11 februari verklaarde de Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot dat Parijs om haar aftreden vraagt. Hij beschuldigde haar van "schokkende en verwerpelijke uitspraken" die volgens hem niet de Israëlische regering, maar Israël "als volk en als natie" viseerden.
Albanese, de speciale VN-rapporteur voor de bezette Palestijnse gebieden, wijst de beschuldigingen van de hand. In een gesprek met France 24 zei ze dat ze "nooit, nooit, nooit" heeft gezegd dat Israël de gemeenschappelijke vijand van de mensheid is. Ze voegde eraan toe dat ze het had over wat zij omschrijft als Israëls misdaden, apartheid en genocide.
The Cube, het factcheckteam van Euronews, onderzocht waar de bewering vandaan komt om de feiten te achterhalen.
Waar komt de bewering vandaan?
De controverse begon nadat een groep Franse parlementsleden een brief stuurde aan de minister van Buitenlandse Zaken, waarin ze Albanese antisemitische uitspraken verweten. Ze stelden dat ze tijdens een forum georganiseerd door Al Jazeera Israël "een vijand van de mensheid" had genoemd. Een van de betrokken parlementariërs, Caroline Yadan, verwees naar twee videofragmenten van het forum ter onderbouwing van die claim. Een van die video's bleek later nep. Een vergelijking tussen het gemonteerde fragment en de volledige opname van Albanese’s toespraak wijst erop dat het fragment met behulp van artificiële intelligentie is gemanipuleerd.
De gemanipuleerde video, gedeeld op het YouTube-kanaal van UN Watch, een in Genève gevestigde ngo, lijkt Albanese’s stem te hebben aangepast om te suggereren dat zij Israël "de gemeenschappelijke vijand" van de mensheid noemde. In de video verschijnen aftitelingselementen waarin "UN Watch" wordt vermeld. UN Watch reageerde niet op ons verzoek om commentaar.
Wat op de originele beelden te zien is
In de ongemonteerde opname bekritiseert Albanese landen die Israël bewapenen en het politieke, economische en financiële steun verlenen. Ze stelt ook dat gewone burgers geen controle hebben over financieel kapitaal, algoritmes of wapens. In die context spreekt ze over een "gemeenschappelijke vijand", maar ze noemt Israël niet.
Later verduidelijkte ze haar uitspraken op X. Wat zij de "gemeenschappelijke vijand van de mensheid" noemde, zo schreef ze, was "het systeem", waaronder het financiële kapitaal, de algoritmes en de wapens die ze benoemde, en die volgens haar het geweld in Gaza mogelijk maken.
Albanese kreeg ook kritiek omdat ze deelnam aan het Al Jazeera-forum, waar ook Hamasleider Khaled Mashaal en de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi aanwezig waren.
Het klopt dat beide figuren op het evenement aanwezig waren. Albanese sprak echter alleen op 7 februari, tijdens een afzonderlijke ronde tafel met specialisten in internationaal recht.
Kritiek van langere duur
Een dag nadat Frankrijk had opgeroepen tot haar aftreden, herhaalde Barrot zijn standpunt. Hij zei dat haar uitspraken intussen een lange reeks "schandalige standpunten" vormen en verwees naar verschillende berichten die ze na de Hamas-aanvallen op Israël van 7 oktober 2023 op sociale media had geplaatst.
Het Franse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft sindsdien verklaard dat Barrots oproep om haar ontslag niets te maken had met de gemanipuleerde video. Hij verwijt haar dat ze de aanslagen — die hij omschrijft als de ergste antisemitische massamoord sinds de Holocaust — zou hebben vergoelijkt door te spreken over een "Joodse lobby" en Israël te vergelijken met het Derde Rijk. Een aantal van die berichten leidde tot beschuldigingen van antisemitisme, die Albanese krachtig ontkent.
Op 10 februari 2024 reageerde de speciale rapporteur op X ook op een eerbetoon van president Emmanuel Macron aan de slachtoffers van de aanslagen van 7 oktober. Ze schreef dat de doden "niet werden vermoord om hun jodendom, maar als reactie op Israëls onderdrukking".
De woordvoerder van VN-secretaris-generaal António Guterres verklaarde tijdens een persconferentie op 12 februari dat de organisatie het met veel van wat Francesca Albanese zegt niet eens is en niet dezelfde bewoordingen zou gebruiken om de situatie te beschrijven. Hij voegde eraan toe dat ze beide verschillende functies hebben en dat eventuele zorgen over speciale rapporteurs een zaak zijn voor de VN-lidstaten.
Steun vanuit het maatschappelijk middenveld
Albanese krijgt ook aanzienlijke steun. Meer dan honderd prominenten uit de culturele wereld hebben zich publiekelijk achter haar geschaard, onder wie Annie Lennox, Mark Ruffalo en Yorgos Lanthimos.
In een gezamenlijke verklaring omschrijven zij haar als een verdediger van de mensenrechten, inclusief het recht van het Palestijnse volk om te bestaan.
Ook Amnesty International heeft wat het "schandelijke aanvallen" op Albanese noemt, veroordeeld. Secretaris-generaal Agnès Callamard beschuldigt verschillende Europese ministers ervan zich te baseren op een bewust ingekort videofragment en eist publieke excuses en het intrekken van de oproepen tot haar aftreden.
Ook andere huidige en voormalige VN-medewerkers hebben zich achter Albanese geschaard en hekelen de desinformatie die door Europese regeringen wordt overgenomen.
(Euronews 2026/Managing Editor: Benjamin Sluis - The Press Junction/Illustratie: ©picture alliance / Anadolu | Baris Seckin)