© picture alliance / Rocco Spaziani | Rocco Spaziani
’s Avonds, in de stilte van het Apostolisch Paleis, opent paus Leo XIV Words with Friends. Hij leert Duits op Duolingo. Hij daagt zijn broer uit in Wordle. Hij is de eerste paus die door Time is opgenomen onder de meest invloedrijke mensen op het gebied van kunstmatige intelligentie, en dit voorjaar lanceert de Sint-Pietersbasiliek, op zijn initiatief, een realtime vertaalsysteem voor religieuze vieringen in wel 60 talen. Het systeem is volledig door AI gestuurd: je hoeft alleen een QR-code te scannen met je smartphone en je hoeft er geen app voor te downloaden.
Na deze kanttekening komen we bij het interessante deel: vorige week riep Paus Leo XIV een groep priesters naar Rome om hun te vertellen dat ze moeten stoppen met het gebruiken van ChatGPT om hun preken te schrijven.
"Ik spoor jullie aan de verleiding te weerstaan om de homilieën met kunstmatige intelligentie voor te bereiden. Zoals alle spieren van het lichaam sterven ze af als we ze niet gebruiken. De hersenen moeten worden getraind", zo luidde het.
(...)
De schijnbare tegenstrijdigheid van de meest tech-gezinde paus ooit is coherenter dan ze lijkt
De houding van het Vaticaan tegenover kunstmatige intelligentie is gebouwd op een duidelijke en eigenlijk best redelijke afbakening. De mis in het Swahili of Japans in realtime vertalen is een hulpmiddel dat mensen dichter bij de Kerk brengt: gezegend, nuttig, geen probleem.
De woorden waarmee een priester zijn geloof zou moeten delen met zijn gemeenschap toevertrouwen aan een algoritme is iets anders, iets dat zo specifiek bij de mens hoort dat het simpelweg niet te delegeren valt. De Pauselijke Academie voor het Leven heeft zelfs een aparte term bedacht voor deze denkrichting: “algorethiek”, het idee dat ethiek vanaf het begin in de code moet worden ingebouwd, erin moet worden verweven, en niet achteraf opgelapt nadat de schade al is aangericht.
Het betoog van de paus over de hersenen houdt bovendien ook buiten het religieuze kader stand. Grote taalmodellen zoals ChatGPT zijn zeer geavanceerde statistische motoren: ze voorspellen het meest waarschijnlijke volgende woord op basis van miljarden teksten. Ze kunnen een homilie produceren die grammaticaal correct, thematisch relevant en stilistisch vloeiend is. Ze kunnen ook zakelijke e-mails opstellen die beginnen met “Ik hoop dat het goed met je gaat”: formeel perfect, maar emotioneel leeg.
In een parochie op het Italiaanse platteland, met de concrete zorgen van wie daar op zondagochtend in de kerkbanken zit, de juiste woorden voor iemand die de week ervoor iemand heeft verloren: dat alles blijft buiten het bereik van welk algoritme dan ook, hoe geavanceerd ook.
Don Matteo riep de monniken op sociale media te mijden… met een Facebook-post
Ondertussen volgen de kardinalen bijscholingen over kunstmatige intelligentie, met dezelfde berustende blik als bankmedewerkers wanneer het computersysteem weer wordt vernieuwd. Leo XIV heeft priesters bovendien gewaarschuwd om hun werk niet af te meten aan de maatstaven van sociale media (zoals likes, views, het engagementpercentage op TikTok) omdat de overdracht van de boodschap belangrijker is dan de mate waarin een algoritme die wil versterken.
Dan is er nog Don Matteo Ferrari, uit het klooster van Camaldoli, in de Toscaanse bergen, die zijn monniken heeft geschreven dat ze Netflix, Instagram en TikTok absoluut moeten vermijden, in naam van “armoede en soberheid”. Hij publiceerde de brief wel op Facebook. Blijkbaar heeft niemand het juiste moment gevonden om hem daarop te wijzen.
Don Cosimo Schena, een pastoor met 500.000 volgers op Instagram, zegt het met de paus eens te zijn: AI ontmenselijkt het geloof, homilieën moeten worden opgebouwd rond de gemeenschap die voor je zit. De zijne, verzekert hij, schrijft hij zelf. Vervolgens post hij ze, en een half miljoen mensen leest ze op het scherm van zijn telefoon. De Heer werkt op ondoorgrondelijke wijze, maar wel met keurige bereikcijfers.
Uiteindelijk raakt het punt ons allemaal: priesters, monniken, religieuze influencers en iedereen die een smartphone in de hand heeft. Gebruik je die om anderen te bereiken of gewoon om te zeggen dat je aangekomen bent? Het antwoord verandert alles, en waarschijnlijk kent zelfs de betrokkene het niet altijd met zekerheid.
Dan is er nog het hoofdstuk deepfakes, dat de argwaan van het Vaticaan deels verklaart. In 2023 werd paus Franciscus ongewild de meest virale testimonial van kunstmatige intelligentie, afgebeeld in een witte designerpuffer die hij nooit heeft gedragen. Het Vaticaan zag er iets verontrustends in en publiceerde Antiqua et nova, een document van dertienduizend woorden waarin wordt gewaarschuwd dat AI het risico met zich meebrengt om werknemers “verslaafd te maken” en kinderen op te sluiten in circuits van repetitieve taken. Leo XIV voegde daar zijn bijdrage aan toe door te waarschuwen voor digitale metgezellen die “overdreven aanhankelijk” zijn en dreigen uit te groeien tot “verborgen architecten van onze gemoedstoestanden”.
Daarna opende hij Wordle weer.
(©GreenMe 2026 / Managing Editor: Yves Peeters - The Press Junction /Picture: picture alliance / Rocco Spaziani | Rocco Spaziani)