Er is een vorm van geweld die vaak geen zichtbare blauwe plekken achterlaat, maar wel diepe en blijvende sporen veroorzaakt. Het is het soort dat tot uiting komt in grapjes, pesterijen, buitensluiten dat als spelletje wordt verpakt. Precies die grijze zone noemen we pesten en onder jongeren is die moeilijk te herkennen. En dus ook moeilijk te stoppen.
Ter gelegenheid van de Nationale dag tegen pesten en cyberpesten op 7 februari schetsen cijfers, getuigenissen en bewustmakingsacties een duidelijk beeld: het fenomeen is wijdverspreid, in opmars en nog veel te onzichtbaar.
Een echt probleem dat velen geen pesten noemen
Eén simpele vraag — “Wat is pesten voor jou?” — was genoeg om een ongemakkelijke waarheid bloot te leggen. Veel gedragingen die leed veroorzaken, worden niet meteen als geweld gezien, noch door wie ze ondergaat, noch door wie ze stelt.
Volgens een online-enquête van de community van ScuolaZoo, afgenomen bij meer dan 6.000 jongeren tussen 12 en 18 jaar in Italië, voelde 92% zich minstens één keer ongemakkelijk door acties die “maar een grapje” werden genoemd, terwijl bijna 7 op de 10 denken dat wie pest zich niet volledig bewust is van de aangerichte schade.
Net die onbewustheid maakt het fenomeen gevaarlijk: wanneer geweld genormaliseerd wordt, wordt het onzichtbaar.
Toename van cyberpesten
Naast de beleving van jongeren bevestigen de cijfers de ernst van de situatie.
Volgens gegevens van Telefono Azzurro heeft in 2024 meer dan een miljoen leerlingen tussen 15 en 19 jaar in Italië te maken gehad met cyberpesten, terwijl 32% toegeeft zich minstens één keer als cyberpester te hebben gedragen. In andere Europese landen kunnen de statistieken vergelijkbaar zijn.
In Italië heeft 68,5% van de jongeren tussen 11 en 19 jaar aangegeven het afgelopen jaar beledigende of agressieve voorvallen te hebben meegemaakt, en ongeveer een derde meldt online pesterijen.
Het gaat om een fenomeen dat natuurlijk niet alleen Italië treft: op internationaal niveau blijkt uit de studie Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) van de Wereldgezondheidsorganisatie, uitgevoerd in 44 landen en regio’s, dat ongeveer 11% van de adolescenten op school gepest wordt, zonder significante verschillen tussen jongens en meisjes.
Wat cyberpesten betreft, zegt 12% van de adolescenten (1 op 8) dat ze eraan hebben meegedaan, met een hogere incidentie bij jongens (14%) dan bij meisjes (9%). Vooral zorgwekkend is de toename ten opzichte van 2018: van 11% naar 14% bij jongens en van 7% naar 9% bij meisjes. Nog belangrijker is het cijfer over de slachtoffers: 15% van de adolescenten, ongeveer 1 op 6, heeft cyberpesten ondergaan, met vergelijkbare percentages bij jongens (15%) en meisjes (16%), een stijging ten opzichte van 2018.
Achter de cijfers gaat echter nog een groot verborgen deel schuil. Angst, schaamte en wantrouwen tegenover volwassenen houden veel jongeren tegen om hulp te zoeken, waardoor hun lijden onzichtbaar blijft.
De eerste stap: herkennen wat pijn doet
De bewustmakingsinitiatieven die op deze dag gelanceerd worden, hebben een gemeenschappelijke boodschap: pesten en cyberpesten bestrijden betekent in de eerste plaats dat we moeten leren ze te herkennen.
Want geweld is niet minder ernstig wanneer het via een scherm gebeurt, en evenmin wanneer het een “grapje” wordt genoemd. De gevolgen voor de mentale gezondheid van jongeren zijn reëel en kunnen lang aanhouden.
Wat is er nodig? Zonder twijfel een gedeelde verantwoordelijkheid van gezinnen, scholen, instellingen en de digitale sector, die samen een vangnet weten te creëren rond kinderen en jongeren. Alleen zo kan stilte veranderen in bewustzijn, en bewustzijn in verandering.
(©GreenMe.it 2026/Managing Editor: Martina Ribeiro - The Press Junction/Illustratie: ©Jerry Zhang via Unsplash)