‘Presidentsverkiezingen in Portugal kunnen populisten opnieuw overwinning in Europa bezorgen’

©Hugo Alexandre Cruz via Unsplash

Een recordaantal van 11 kandidaten doet mee aan de presidentsverkiezingen van zondag in Portugal, waarbij een populistische leider op koers ligt om de Europese opmars van radicaal‑rechtse partijen een nieuwe impuls te geven.

De eerste exitpolls plaatsen André Ventura, leider van de populistische partij Chega, mogelijk op de tweede plaats met 20–24%, achter de centrumlinkse kandidaat António José Seguro, die op 30–35% van de stemmen wordt gepeild, en nek‑aan‑nek met Cotrim de Figueiredo, gesteund door de Liberale Initiatiefpartij, op 17–21%.

De twee kandidaten met de meeste stemmen deze zondag nemen het op 8 februari in een tweede ronde tegen elkaar op.

Meer dan 11 miljoen kiezers staan geregistreerd en mogen vandaag naar de stembus; het gros van de uitslagen wordt tegen het einde van de dag verwacht. De winnaar volgt president Marcelo Rebelo de Sousa op, die het maximum van twee ambtstermijnen van vijf jaar heeft volgemaakt.

Een van Ventura’s belangrijkste doelwitten is wat hij “excessieve immigratie” noemt, nu buitenlandse arbeidskrachten de laatste jaren steeds zichtbaarder zijn geworden in Portugal. “Portugal is van ons”, zegt de populist, die nauw aanleunt bij de Europese radicaal‑rechtse beweging.

Tijdens de campagne liet Ventura in het hele land billboards plaatsen met de teksten “Dit is Bangladesh niet” en “Immigranten mogen niet van een uitkering leven”. Een bestuursrechtbank dwong de kandidaat enkele maanden later om deze borden te verwijderen, omdat ze discriminerend werden bevonden.

Zo openlijk anti‑immigrantsentiment in het openbaar uiten, was tot voor kort ondenkbaar in Portugal. Tegelijkertijd heeft het land immigranten hard nodig om de vele uitdagingen aan te gaan waar Portugal voor staat, niet in de laatste plaats op het vlak van arbeid.

De verwachte sterke uitdager, gepensioneerd vice‑admiraal Henrique Gouveia e Melo, lijkt met 11–14% niet door te breken. Hij stelde zich verkiesbaar als onafhankelijke en kreeg veel lof van het publiek voor zijn rol bij de razendsnelle uitrol van de COVID‑19‑vaccinaties tijdens de pandemie.

Uitdagingen voor de volgende president

In mei 2025 hield Portugal voor de derde keer in drie jaar tijd parlementsverkiezingen, tijdens de hevigste periode van politieke instabiliteit in decennia. Het land weer op de rails krijgen is een van de grootste uitdagingen voor de volgende president van de republiek.

Ventura probeerde van immigratie hét campagnethema te maken, maar kiezers lijken zich vooral zorgen te maken over de woningcrisis, de toekomst van jongeren en de hoge kosten van levensonderhoud.

Wat er op het spel staat

In Portugal is de president grotendeels een ceremoniële figuur, zonder uitvoerende macht. Meestal probeert het staatshoofd boven het politieke gekibbel te staan, conflicten te bemiddelen en spanningen te temperen.

Toch is de president een invloedrijke stem en beschikt hij over enkele krachtige instrumenten: zo kan hij wetten van het parlement met een veto treffen, al kan dat veto worden teruggedraaid. Daarnaast heeft het staatshoofd in het Portugese politieke jargon wat men een “atoombom” noemt: de bevoegdheid om het parlement te ontbinden en vervroegde verkiezingen uit te schrijven.

(BS/©Euronews/vertaling en adaptatie: The Press Junction/Illustratie: Hugo Alexandre Cruz via Unsplash)