©Emre Ucar via Unsplash
Het Centraal Planbureau (CPB) waarschuwt de regering dat het verschil tussen rijke en minder rijke mensen groter wordt in Nederland, en benadrukt dat het huidige belastingstelsel deze evolutie niet afremt.
'De hoogste bomen vangen minder wind: belastingdruk op inkomens en vermogens’. Dat is de naam van het rapport dat woensdag 6 mei verscheen en waarin de stijgende financiële kloof binnen de Nederlandse bevolking wordt aangekaart.
Volgens het CPB nemen economische verschillen tussen huishoudens toe. Het belastingstelsel dempt deze ontwikkeling niet en draagt soms zelfs bij aan de groeiende verschillen, is het CPB van oordeel. “Dat komt onder meer doordat verschillende vormen van inkomen en vermogen anders worden belast, belastingheffing soms langdurig kan worden uitgesteld en er veel ondoelmatige fiscale regelingen zijn. Aanpassingen van het belastingstelsel kunnen bijdragen aan het beperken van verdere groei van economische verschillen en economische verstoringen en zo de welvaart bevorderen”, luidt de rechtstreekse oproep aan de regering.
Concrete voorbeelden uit de studie
Op papier zijn de belastingen in Nederland progressief, maar in de praktijk betalen de hoogste inkomens relatief minder belasting dan de groep daaronder. Zij hebben namelijk mogelijkheden hun belastingdruk op inkomen en vermogen te verlagen, met name door het onder te brengen in een bv. Hierdoor kan een deel van de box 2-belasting langdurig worden uitgesteld. Daarnaast kan vermogen in een bv door belastingregels soms meer opleveren dan wanneer het in box 3 zit. In theorie kan de concentratie van vermogens aan de top worden afgeremd door middel van erf- en schenkbelasting, maar door ruime vrijstellingen gebeurt dit nu slechts in beperkte mate. Ook zorgen fiscale regelingen, zoals hypotheekrenteaftrek en pensioenvoordelen, binnen de middenklasse voor verschillen in belastingdruk. Hierdoor kunnen bij een vergelijkbaar bruto inkomen toch grote verschillen in netto inkomen ontstaan. Daar kwam het CPB achter na een uitgebreide analyse.
Volgens het CPB kunnen veranderingen in het belastingstelsel dus helpen om de verschillen kleiner te maken en de samenleving eerlijker te maken. "Nu is het belastingstelsel zo ingericht dat verschillen makkelijk groter kunnen worden", zegt medeauteur van het rapport Arjan Lejour in een toelichting bij NOS en andere Nederlandse media. "Allerlei vermogens en inkomens worden beperkt of ongelijk belast. Of er zijn uitzonderingen.” Volgens het CPB kunnen verschillen dan ook worden verkleind door bijvoorbeeld de erf- en schenkbelasting te verhogen. Ook zouden vrijstellingen voor deze belastingen kunnen worden verminderd. Daarnaast kunnen tarieven worden aangepast. "Dit zijn relatief eenvoudige aanpassingen die niet voor al te grote problemen zullen zorgen bij de Belastingdienst", klinkt het overtuigend.