Superbacterie van 5.000 jaar oud ontwaakt uit het ijs en weerstaat moderne antibiotica

©Alin Gavriliuc via Unsplash

Een 5.000 jaar oude bacterie die bestand is tegen antibiotica is tevoorschijn gekomen uit het ijs in Roemenië. Het is niet het plot van een dystopische serie, maar een echte wetenschappelijke ontdekking die de klimaatcrisis, mondiale gezondheid en biotechnologieën met elkaar verweeft. En die ons dwingt een ongemakkelijke vraag te stellen: wat komt er allemaal weer in omloop door het smelten van het ijs?

In het hart van de westelijke Karpaten, in het Apusenigebergte, ligt de Scărișoara-grot, een van de grootste ijsgrotten van Europa. Hier is ijs niet alleen landschap: het is geheugen. Laag na laag bewaart het sporen van duizenden jaren milieugeschiedenis.

Uit een 25 meter lange ijskern – een waar natuurarchief dat zo’n 13.000 jaar overspant – heeft een internationaal team onder leiding van het Instituut voor Biologie in Boekarest een bacteriestam geïsoleerd die vastzat onder een laag die ongeveer 5.000 jaar oud is, rond 3.000 v.Chr.

De naam: Psychrobacter SC65A.3. Een technische naam, zeker. Maar het verhaal erachter is allesbehalve koel en afstandelijk. Het werd in steriele omstandigheden overgebracht naar het laboratorium en daar werd het micro-organisme getest tegen 28 preparaten uit tien verschillende klassen antibiotica. Het bleek bestand tegen tien moderne antibiotica, waaronder metronidazol, vancomycine, trimethoprim, clindamycine, rifampicine en ciprofloxacine. Middelen die we vandaag inzetten tegen long-, urineweg- en systemische infecties en zelfs tegen tuberculose.

Nog betekenisvoller is wat uit de genetische analyse naar voren kwam: meer dan 100 genen die verband houden met antimicrobiële resistentie. De studie, gepubliceerd in Frontiers in Microbiology, laat zien dat antibioticaresistentie geen “fout” van het moderne tijdperk is. Het is een natuurlijk fenomeen, diep verankerd in de microbiële evolutie.

Al voordat de mens in het laboratorium antibiotica produceerde, streden bacteriën en schimmels onderling al om te overleven met behulp van chemische moleculen. In extreme omgevingen zoals eeuwenoud ijs heeft deze strijd micro-organismen geselecteerd met een verrassend genetisch arsenaal.

Een reëel risico of een nieuwe hulpbron?

Hier komt de klimaatcrisis in beeld. De opwarming van de aarde versnelt het smelten van gletsjers en permafrost. En als het ijs smelt, komt alles wat erin opgesloten zat weer in omloop. Wetenschappers waarschuwen: als resistentiegenen zoals die in Psychrobacter SC65A.3 zouden overgaan op moderne ziekteverwekkende bacteriën, kan de toch al ernstige crisis rond antibioticaresistentie nog verder verergeren.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie behoren infecties die resistent zijn tegen antibiotica tot de grootste mondiale bedreigingen voor de gezondheid. De komende decennia zouden ze jaarlijks tot 10 miljoen doden kunnen veroorzaken. Cijfers die tot nadenken stemmen. Toch is het verhaal niet alleen onheilspellend. Dezelfde stam uit de Roemeense grot bleek in het laboratorium ook in staat de groei van andere resistente bacteriën te remmen. Anders gezegd: hij zou nieuwe antimicrobiële moleculen kunnen produceren, bruikbaar voor de ontwikkeling van geneesmiddelen van de volgende generatie.

In zekere zin laat de natuur ons beide kanten van de medaille zien. Enerzijds het risico dat gepaard gaat met het vrijkomen van oeroude micro-organismen op een planeet die veel te snel opwarmt. Anderzijds een mogelijke goudmijn aan biotechnologische oplossingen, juist in datzelfde ijs.

De 5.000 jaar oude bacterie die bestand is tegen antibiotica is niet alleen een wetenschappelijke curiositeit. Het is een signaal. Het herinnert ons eraan dat de klimaatcrisis niet alleen draait om temperaturen en zich terugtrekkende gletsjers. Het gaat om onzichtbare evenwichten, om microscopische werelden die opnieuw met de onze in contact komen. Misschien is de echte vraag niet of we bang moeten zijn, maar of we bereid zijn te luisteren naar wat het ijs, terwijl het smelt, ons probeert te vertellen.

(Frontiers in Microbiology via GreenMe.it 2026/Managing Editor: Martina Ribeiro - The Press Junction/Illustratie: ©Alin Gavriliuc via Unsplash)