Van klaslokaalspel tot niche-meme: hoe AI-personage Amelia zich over Europa verspreidde

©BoliviaInteligente via Unsplash

Een voor het onderwijs ontworpen AI-personage is uitgegroeid tot een grensoverschrijdende politieke meme die zich door Europa verspreidt en sterk wordt geassocieerd met radicaal-rechtse en misleidende narratieven.

Bijna identieke, door AI gegenereerde personages duiken op allerlei plekken op X en Facebook in heel Europa op, waar ze anti-immigratie- en antigouvernementele boodschappen uitdragen.

Online circuleren versies van hetzelfde personage, zoals de Nederlandstalige "Emma", de Duitse "Maria" en de Ierse "Amelia".

Elk personage heeft eigen nationale symbolen en politieke verwijzingen. In Duitsland draagt Maria een traditionele Beierse dirndl en spreekt ze haar liefde uit voor een "koud biertje in onze dorpskroeg". Ze beweert dat haar regering haar niet langer beschermt en roept "dappere ridders" op om haar vaderland te verdedigen tegen moslimmigranten.

In Nederland hamert een AI-versie van Emma erop dat Kerstmis "op de traditionele manier" moet worden gevierd.

In Ierland noemt een roodharige versie van het personage de premier van het land, Micheál Martin, een "spreekbuis van Brussel". Brussel, zo beweert ze, dwingt Ierland tot "open grenzen", hoewel het land geen deel uitmaakt van de Schengenzone.

Los van elkaar hebben deze video’s duizenden weergaven en interacties verzameld, vooral op X.

De imitators zijn te herleiden tot de bekendste versie, die als eerste in het VK opdook. Daar is Amelia, een door AI gegenereerd schoolmeisje met paars haar, viraal gegaan; haar eerste virale post werd meer dan 1,4 miljoen keer bekeken.

Versies van het personage zijn zich als een olievlek gaan verspreiden op Facebook, Instagram, X en Telegram: Amelia duikt op in mangastrips en in door AI gemaakte beelden naast Harry Potter en het Britse koningshuis, waarin ze inwoners van het VK aanspoort om "hun land terug te nemen" te midden van ongecontroleerde moslimimmigratie en een incompetente regering.

Amelia’s onwaarschijnlijke oorsprong

De organisatie die het personage creëerde waarop de virale memes zijn gebaseerd, stelt dat een groot deel van het online narratief rond Amelia misleidend is.

Een eerste versie van Amelia verscheen in Pathways, een educatief spel ontwikkeld door de Britse sociale onderneming Shout Out UK in samenwerking met de lokale autoriteiten in Hull en East Riding of Yorkshire. Het project werd gefinancierd door het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken als onderdeel van een programma ter voorkoming van radicalisering.

Het spel vraagt leerlingen een personage te kiezen dat vervolgens in verschillende online scenario’s wordt geplaatst, waarin ze keuzes moeten maken over hoe te reageren op posts, berichten en verschillende vormen van groepsdruk.

Matteo Bergamini, CEO van Shout Out UK, vertelde aan The Cube, het factcheck-team van Euronews, dat het spel in de loop van 2023 werd ontwikkeld, toen lokale overheden in Hull en Yorkshire concludeerden dat het risico op radicalisering vooral online lag, met name voor kinderen tussen 13 en 18 jaar.

"De dreiging kwam vooral uit het opkomende extreemrechtse online-ecosysteem", aldus Bergamini, eraan toevoegend dat het spel specifiek op deze regio’s in het VK was gericht en daartoe beperkt bleef.

Het spel was niet bedoeld om in isolatie te worden gespeeld, maar maakte deel uit van een bredere leermodule waarmee docenten genuanceerde gesprekken konden voeren over onveilig versus veilig gedrag, voegde hij eraan toe.

Amelia is in het spel geen hoofdpersoon of rolmodel, maar een bijfiguur die de hoofdpersoon aanspoort om zich in te laten met risicovol online gedrag.

Bovendien suggereert het spel, in tegenstelling tot wat online wordt beweerd, niet dat een docent een kind moet aanmelden bij Prevent, een Brits overheidsprogramma, enkel omdat het zich kritisch uit over massamigratie.

Het lijkt erop dat de Amelia-meme in extreemrechtse kringen is ontstaan als een reactie op wat men zag als een karikatuur die hun anti-immigratie- en anti-"nanny state"-standpunten bekritiseerde.

The Cube benaderde enkele makers van de meme, maar zij reageerden niet tijdig voor publicatie.

Extreme varianten en geld verdienen

Het merendeel van de Amelia-memes, zeker op grote platforms zoals X, is relatief onschuldig. Ze zouden niet onder de verwijderplicht vallen van de Digital Services Act (DSA).

De DSA verplicht platforms om illegale inhoud te verwijderen, zoals haatzaaien, terrorisme en kindermisbruikmateriaal, evenals bepaalde vormen van schadelijke reclame.

Maar onderzoekers die Amelia’s snelle opmars volgen, zeggen dat er extremere varianten van het personage circuleren in niche-onlinegemeenschappen en op apps als Telegram.

Siddharth Venkataramakrishnan, analist bij de in Londen gevestigde denktank Institute for Strategic Dialogue (ISD), zegt dat de meme is overgenomen door een breed spectrum aan onlinegemeenschappen, variërend van mensen die haar ironisch gebruiken tot enkele van de grootste antimigratie-accounts.

Hoewel niet elke versie van het personage aanzet tot haat, bestaan er varianten met ontmenselijkende en gewelddadige beeldtaal die zich richt op specifieke gemeenschappen.

Shout Out UK zegt dat hun personage online door rechtse actoren is "gememefied en geseksualiseerd", waarbij het vaak wordt gekoppeld aan racistische en antisemitische taal, nazi-symboliek en extreemrechtse groeperingen.

Volgens de organisatie is de campagne inmiddels het digitale domein ontstegen en heeft zij geleid tot bedreigingen en kwaadwillige berichten aan hun medewerkers.

Amelia is ook een vehikel geworden om geld te verdienen. Het ISD heeft accounts geïdentificeerd die Amelia-thema "meme coins" promoten, een vaak voorkomend verschijnsel bij virale socialemediatrends.

Tegen deze achtergrond, zegt Venkataramakrishnan, is het onduidelijk welke accounts Amelia-memes plaatsen vanwege de politieke boodschap, en welke dat doen omwille van winstgedreven bereik.

"Waar ligt de grens tussen iets steunen uit ideologische overtuiging en het steunen omdat je er geld mee wilt verdienen?" vraagt hij zich af.

Emotioneel geladen memes hebben bovendien meer kans om tractie te krijgen op sociale media zodra de interactie eenmaal op gang komt, legde Venkataramakrishnan uit — een effect dat eraan heeft bijgedragen dat Amelia-memes zich razendsnel verspreidden.

(©Euronews 2026/Managing Editor: Benjamin Sluis - The Press Junction/Illustratie: ©BoliviaInteligente via Unsplash)