Epibatidine, dat voorkomt bij de Ecuadoraanse pijlgifkikker, veroorzaakt spierverlamming en uiteindelijk verstikking. Experts zeggen dat het gif ook synthetisch kan worden geproduceerd, in plaats van rechtstreeks uit de kikker zelf te worden gewonnen.
Analyses in Europese laboratoria hebben “onomstotelijk bevestigd” dat de Russische oppositieleider Alexei Navalny door het Kremlin is vergiftigd met een dodelijk pijlgifkikkergif, zo verklaarden de ministeries van Buitenlandse Zaken van vijf Europese landen dit weekend. Daarmee komt zijn dood in 2024 in een strafkolonie in het Noordpoolgebied opnieuw in de schijnwerpers te staan.
Navalny stierf in februari 2024 in de zwaarbeveiligde strafkolonie Polar Wolf nabij de West-Siberische plaats Kharp, waar hij een gevangenisstraf van 19 jaar uitzat wegens “extremisme” – een aanklacht die hij en zijn aanhangers zien als een manier om hem het zwijgen op te leggen vanwege zijn oppositiewerk.
De Russische autoriteiten houden vol dat Navalny overleed nadat hij was gaan wandelen en ziek werd in de gevangenis. Vervolgens weigerden zij wekenlang zijn lichaam vrij te geven en dwongen ze de nabestaanden een overlijdensakte te tekenen waarin stond dat hij een “natuurlijke dood” was gestorven, wat tot beschuldigingen van een doofpotaffaire leidde.
Maandag wees Moskou de bevindingen van de vijf Europese landen — het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Duitsland, Zweden en Nederland — van de hand. Die stellen dat Navalny’s dood is veroorzaakt door epibatidine, een neurotoxine dat wordt afgescheiden door pijlgifkikkers.
De nieuwste onthulling van de Europese bondgenoten past echter in het bestaande patroon van het Kremlin om tegenstanders te vergiftigen, evenals bij een eerdere moordaanslag op Navalny met het zenuwgas novitsjok in 2020. Die aanval maakte een medische evacuatie naar Duitsland noodzakelijk, waar hij maandenlang in behandeling en revalidatie was.
Epibatidine en de Ecuadoraanse pijlgifkikker
Epibatidine komt in de natuur voor bij Ecuadoraanse pijlgifkikkers en kan ook in een laboratorium worden geproduceerd. Europese wetenschappers vermoeden dat dit laatste het geval was bij de stof die tegen Navalny is gebruikt.
Het werkt op het lichaam op vergelijkbare wijze als andere zenuwgassen: het veroorzaakt kortademigheid, stuipen, toevallen, een vertraagde hartslag en uiteindelijk de dood.
In hun gezamenlijke verklaring stelden de vijf Europese landen dat het pijlgifkikkergif niet van nature in Rusland voorkomt. Dit vormt volgens experts echter geen belemmering voor een staatsactor om het ofwel in het wild te verzamelen, ofwel synthetisch in een laboratorium te vervaardigen.
“Rusland beweerde dat Navalny een natuurlijke dood stierf. Maar gezien de toxiciteit van epibatidine en de gerapporteerde symptomen was vergiftiging hoogstwaarschijnlijk de oorzaak van zijn dood. Navalny stierf terwijl hij gevangen werd gehouden, wat betekent dat Rusland de middelen, het motief en de gelegenheid had om dit gif bij hem toe te dienen”, aldus de verklaring.
Europese functionarissen zeggen een grote mate van vertrouwen te hebben in de beoordeling dat Navalny is overleden aan een vergiftiging met epibatidine. Op de vraag waarom de resultaten zo lang op zich hadden laten wachten, zei de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul dat het “een ingewikkeld proces” was geweest.
“Niemand behalve Poetins handlangers zal in detail kunnen zeggen wat er op 16 februari 2024 in de Russische strafkolonie is gebeurd”, zei Wadephul. “Maar het is duidelijk dat de Russische autoriteiten de mogelijkheid, het motief en de middelen hadden om Navalny het gif toe te dienen.”
“Rusland zag Navalny als een bedreiging”, zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken Yvette Cooper. “Door dit type gif te gebruiken, liet de Russische staat zien over welke weerzinwekkende middelen zij beschikt en hoe groot de angst is voor politieke oppositie.”
De Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot schreef op X dat de vergiftiging van Navalny “laat zien dat Vladimir Poetin bereid is biologische wapens tegen zijn eigen bevolking in te zetten om aan de macht te blijven.”
“Het is een verontrustend rapport”, zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zondag tegen verslaggevers tijdens een bezoek aan Slowakije. “We hebben geen enkele reden om eraan te twijfelen.”
Rusland is in verband gebracht met een reeks vergiftigingsaanvallen op Kremlincritici in meerdere spraakmakende zaken, waaronder de moord in 2006 op de voormalige FSB-officier Alexander Litvinenko met radioactief polonium-210 in Londen.
De aanslag in 2018 op de voormalige dubbelspion Sergej Skripal en zijn dochter met een zenuwgas uit de novitsjok-familie in Salisbury — die zowel door Britse als Europese rechters aan Russische staatsagenten is toegeschreven — blijft de meest spraakmakende zaak van de afgelopen jaren.
Het Kremlin werd ook beschuldigd van het vergiftigen van de Russische oppositiepoliticus Vladimir Kara-Moerza in 2015 en 2017. Hij overleefde twee bijna fatale incidenten nadat hij door FSB-agenten was gevolgd.
De vergiftigingen leidden tot meervoudig orgaanfalen en lieten Kara-Moerza achter met zenuwbeschadiging, waardoor hij met een stok moet lopen, en een blijvende neurologische aandoening.
Ook de dioxinevergiftiging in 2004 van de voormalige Oekraïense president Viktor Joesjtsjenko, waardoor zijn gezicht verminkt raakte, is in verband gebracht met Rusland. Het onderzoek is sindsdien echter vastgelopen en blijft officieel onopgehelderd.
(©Euronews 2026/Managing Editor: Martina Ribeiro - The Press Junction/Illustratie: picture alliance / NurPhoto | Beata Zawrzel)