©Anastasiia Krutota via Unsplash
Verkiezingen organiseren terwijl Oekraïne nog altijd wordt aangevallen door Rusland, zou het land kunnen versplinteren. Dat heeft president Volodymyr Zelensky zondag gezegd. “Verkiezingen in een oorlog als deze vormen een enorm risico”, verklaarde hij. Hij vergeleek de mogelijke gevolgen met een tsunami die Oekraïne zou kunnen uiteendrijven.
Met zijn uitspraken reageert Zelensky op zijn voormalige defensieminister Mychajlo Fedorov. Die riep eerder deze week op om toch een manier te vinden om verkiezingen te houden, ook als de oorlog voortduurt. Volgens Fedorov mag de democratie geen gijzelaar worden van de Russische invasie. Oekraïne vecht volgens hem juist om een vrije Europese staat te blijven. Fedorov werd in juli onverwacht ontslagen, amper zes maanden nadat hij defensieminister was geworden. Zijn vertrek volgde op spanningen met legerleider Oleksandr Syrsky en op een bredere regeringsherschikking. De populaire oud-minister had hervormingen en veranderingen in de defensie beloofd. Zijn ontslag leidde tot zeldzame protesten in Kyiv en andere Oekraïense steden.
Grondwettelijk verboden
De discussie is juridisch en praktisch bijzonder ingewikkeld. Volgens de Oekraïense grondwet zijn verkiezingen verboden zolang de staat van beleg van kracht is. Die werd ingesteld na de grootschalige Russische invasie in februari 2022. Bovendien zouden miljoenen Oekraïners die naar het buitenland zijn gevlucht, militairen aan het front en inwoners van bezette of zwaar getroffen gebieden moeten kunnen stemmen. Zelensky’s eigen ambtstermijn liep in mei 2024 formeel af, maar verkiezingen werden door de staat van beleg opgeschort. Zijn regering stelt dat hij wettelijk aanblijft totdat een opvolger is gekozen. Critici vrezen daarentegen dat uitstel van verkiezingen het vertrouwen in de politieke instellingen verder aantast. Fedorov vroeg niet om een onmiddellijke stembusgang en presenteerde geen concrete planning. Hij pleitte vooral voor een veilig en wettelijk mechanisme waarmee Oekraïners hun leiders opnieuw kunnen beoordelen. Zelensky waarschuwt echter dat een verkiezingscampagne tijdens Russische bombardementen niet alleen onveilig, maar ook bijzonder polariserend kan zijn. Eerder zei hij dat verkiezingen pas mogelijk zijn na een staakt-het-vuren en voldoende veiligheidsgaranties.