Vreemde codetaal van Russische soldaten ontcijferd

©Wietse Jongsma via Unsplash

Russische soldaten en hun familieleden gebruiken een steeds uitgebreider jargon om over de oorlog in Oekraïne te praten. Een “zakenreis” is een uitzending naar het front, “lading 200” staat voor een gesneuvelde militair en “vlees” verwijst naar soldaten die als kanonnenvoer worden ingezet. De termen maken het mogelijk om over geweld en dood te spreken zonder die werkelijkheid rechtstreeks te benoemen.

De Russische antropologe Alexandra Archipova en psycholoog Joeri Lapsjin hebben 77 woorden en uitdrukkingen verzameld in een zogenoemd Etnografisch woordenboek van de oorlog. Daarvoor analyseerden ze 6.739 gelekte klachten van Russische militairen en hun familieleden. De documenten waren tussen april en september 2025 gericht aan mensenrechtencommissaris Tatjana Moskalkova en kwamen via een beveiligingslek naar buiten. Veel woorden stammen uit eerdere conflicten. Zo wordt lading 200 al sinds de Sovjetoorlog in Afghanistan gebruikt voor het vervoer van gesneuvelde militairen. Lading 300 betekent een gewonde. Beide codes worden nog steeds gebruikt door Russische en Oekraïense strijdkrachten. Het recentere getal 500 staat voor een deserteur of een militair die weigert aan een opdracht deel te nemen. Ook “op nul zetten”, in het Russisch obnulenije, heeft een grimmige betekenis. De uitdrukking kan slaan op het doden van een militair door zijn eigen kameraden of superieuren, maar ook op het bewust naar een vrijwel zekere dood sturen van een soldaat. Archipova vond de term in 45 klachten. Sommige militairen zouden ermee zijn bedreigd wanneer ze bevelen weigerden of om verlof vroegen.

De zogenoemde “nulpositie” ligt pal aan de frontlinie. Volgens de onderzoekers sturen commandanten soldaten soms als straf naar die zone. In klachten wordt ook beschreven hoe daarmee druk wordt uitgeoefend om geld af te nemen of ongehoorzame militairen te intimideren. Een andere term is priljot, letterlijk “aankomst”. Russische autoriteiten gebruiken dat woord wanneer een Oekraïense aanval doel treft. Door niet te spreken over een inslag, explosie of aanval blijft onduidelijk wat er precies is gebeurd. Het sluit aan bij de eufemistische taal van het Kremlin, dat de oorlog officieel nog altijd een “speciale militaire operatie” noemt. Het meest ontmenselijkende woord uit het woordenboek is “vlees”. Een “vleesmolen” is een aanval waarbij zware verliezen vooraf worden ingecalculeerd. In een van de klachten citeerde een vrouw haar gewonde echtgenoot: “Ik wil geen vlees zijn.”

Ook kinderen nemen uitspraken over

Volgens Archipova blijft de taal bovendien niet beperkt tot het leger. Familieleden nemen de codes over in brieven en klachten, terwijl sommige termen ook op speelplaatsen zouden opduiken. Zo wordt “op nul zetten” volgens de onderzoekers zelfs gebruikt als naam voor een tikspel. Het woordenboek laat daarmee zien hoe militaire propaganda en frontjargon samen een alledaagse taal creëren waarin het oorlogsleed wordt afgezwakt, verhuld en soms volledig ontmenselijkt.