De laatste jaren komt er wereldwijd steeds meer aandacht voor de hoeveelheid kwik in tonijn. De bezorgdheid heeft met name betrekking op de niveaus van methylkwik, een giftige vorm die zich kan ophopen in visweefsel en schadelijke effecten kan hebben op de menselijke gezondheid.
Nu is er een nieuw onderzoek uitgevoerd in Polen waarin de zware metalen worden geïnventariseerd, niet alleen in tonijn maar ook in veel andere vis die we regelmatig consumeren.
De geanalyseerde vissen
De onderzoekers onderzochten 20 vissoorten die algemeen verkrijgbaar zijn op de Poolse markt, waaronder haring, kabeljauw, zalm, zeeforel, forel, tonijn, heilbot, tong, schar, makreel, heek, zeebrasem en baars. Sommige soorten werden rechtstreeks in de Oostzee gevangen, terwijl andere in 2021 en 2022 op lokale markten werden gekocht.
Voor elke vissoort werden ten minste 10 monsters geanalyseerd, en voor elk daarvan werden de concentraties van cadmium (Cd), lood (Pb), totaal kwik (THg), methylkwik (MeHg) en anorganisch arseen (iAs) gemeten om het gezondheidsrisico voor consumenten te beoordelen.
Het goede nieuws is dat bijna alle soorten geruststellende waarden laten zien, ver onder de limieten die zijn vastgesteld door Europese en internationale regelgeving. De aanwezigheid van zware metalen is minimaal en vormt geen gevaar voor regelmatige consumenten van deze visproducten.
Het tonijnprobleem
De situatie verandert drastisch als het gaat om tonijn. Deze soort vertoont gemiddelde concentraties van totaal kwik (THg) van 0,919 mg/kg, dicht bij de maximaal toegestane limiet van 1 mg/kg, met sommige monsters die zelfs 2,28 mg/kg bereiken. Het meest alarmerende cijfer heeft betrekking op methylkwik (MeHg), de vorm die het gevaarlijkst is voor het menselijk lichaam, die in tonijn gemiddelde niveaus van 0,684 mg/kg bereikt, veel hoger dan in alle andere geanalyseerde soorten.
De door de onderzoekers berekende risico-indices laten THQ-waarden zien (een indicator die wordt gebruikt om het risico van een chemische verontreiniging in voedsel in te schatten) voor MeHg in tonijn die twee keer de aanbevolen veilige drempelwaarde overschrijden. Dit betekent niet dat tonijn uit het dieet moet worden geschrapt, maar geeft duidelijk aan dat het met mate moet worden geconsumeerd.
Waarom verzamelt tonijn het meeste kwik? Zoals inmiddels bekend is, ligt de verklaring in de positie van tonijn in de mariene voedselketen. Als groot, langlevend roofdier accumuleert tonijn in de loop der tijd grotere hoeveelheden verontreinigende stoffen in het aquatisch milieu. Kwik en andere zware metalen worden namelijk niet gemakkelijk afgebroken en concentreren zich geleidelijk hoger in de voedselketen. Simpel gezegd: hoe groter en langer een vis leeft, hoe meer giftige stoffen hij ophoopt in zijn weefsels.
Mariene verontreiniging heeft verschillende oorzaken - van industriële activiteiten tot emissies - en zware metalen komen uiteindelijk terecht in sedimenten en wateren en komen in de voedselketen terecht via kleine organismen die vervolgens door grotere vissen worden gegeten.
Wie moet er meer aandacht aan besteden en hoe kunnen we ons beschermen?
Methylkwik is bijzonder schadelijk voor het zenuwstelsel. De meest kwetsbare groepen zijn: zwangere vrouwen (kwik kan de placenta passeren en de hersenontwikkeling van de foetus beschadigen); zogende moeders; kinderen en jongeren, wier zenuwstelsel nog in ontwikkeling is; en mensen die vaak en in grote hoeveelheden tonijn consumeren.
Lange blootstelling aan methylkwik kan neurologische problemen, leerproblemen, geheugen- en aandachtsstoornissen en mogelijke motorische en visuele stoornissen veroorzaken.
Op basis van de resultaten benadrukken de onderzoekers dat tonijnconsumptie gematigd moet zijn. Naast deze specifieke indicatie zijn er ook enkele goede praktijken die algemeen door deskundigen worden aanbevolen om te blijven profiteren van de voedingseigenschappen van vis en tegelijkertijd de blootstelling aan verontreinigende stoffen te verminderen, zoals het variëren van de geconsumeerde soorten, het geven van de voorkeur aan kleine vissen en het zorgvuldig kiezen van producten op basis van herkomst en certificeringen.
De onderzoekers stelden ook vast dat de consumptie van tonijn matig moet zijn.
Volgens de verzamelde gegevens is de aanwezigheid van zware metalen in vis de afgelopen tien jaar grotendeels onveranderd gebleven, zonder algemene verslechtering. De enige uitzondering is kwik in tonijn, wat bevestigt dat dit een soort is die moet worden gemonitord. Dit onderstreept het belang van de controle op de aanwezigheid van zware metalen in tonijn.
(©Food and Chemical Toxicology via GreenMe.it 2026/Managing Editor: Benjamin Sluis - The Press Junction/Illustratie: ©Sean Robertson via Unsplash)