Argentijnse horrorfilm ‘The Dollmaker’ sleept hoofdprijs in de wacht op Fantasporto in Portugal

©David Magalhães via Unsplash

‘The Dollmaker’ (Encantador) van de Argentijnse regisseur José María Cicala heeft de hoofdprijs gewonnen op het oudste filmfestival van Portugal, dat dit jaar ook de Noorse cinema in de kijker zette.

Fantasporto keerde voor de 46e editie terug naar de vertrouwde locatie van de voorbije jaren, cinema Batalha, voor wat het grootste filmfestival van Porto is en een van de belangrijkste in Portugal.

Dit jaar vielen films uit onder meer Argentinië, Griekenland en China in de prijzen in de twee belangrijkste competities van het festival: genrecinema met focus op fantasie, en Directors’ Week voor auteursfilms van alle genres.

Sinds 1981 wordt Fantas, zoals het festival ter plaatse wordt genoemd, elk jaar onafgebroken georganiseerd. Het groeide van een showcase die zich vooral richtte op fantasy, in het bijzonder horror en sciencefiction, uit tot een breder festival dat vooral onafhankelijkheid en auteurscinema centraal stelt.

Mário Dorminsky en Beatriz Pacheco Pereira, het duo dat het festival vanaf dag één leidt, vullen elkaar aan: “Onze smaken zijn relatief verschillend”, zegt Dorminsky. “Ik neig naar een toegankelijkere vorm van cinema, gericht op het brede publiek, terwijl Beatriz de voorkeur geeft aan auteursfilms. Daardoor hebben we niet één publiek maar meerdere, in het meervoud, zeker sinds we Directors’ Week hebben opgericht.”

Dit jaar moesten de organisatoren een selectie maken uit 350 langspeelfilms en bijna 800 kortfilms uit de hele wereld.

Argentijnse rillingen en een film in het Baskisch

In de Fantasy Film Competition ging de hoofdprijs naar een Argentijnse film: Encantador (internationale titel: The Dollmaker), van regisseur José María Cicala. Het is een klassieke horrorfilm, vol schrikmomenten, die de jury wist te overtuigen, onder wie de voorzitter van de Noorse regisseursvereniging, Elisabeth O. Sjaastad: “Het is een heel klassieke film binnen zijn genre, over een moordenaar die vrouwen ontvoert. Het verhaal is zeer goed verteld, met bijzonder sterke acteerprestaties. De sfeer werkt uitstekend, met een erg doordachte vormgeving, waardoor het geheel bijzonder geslaagd is.”

Ook in de fantasycompetitie trok Gaua van de Spanjaard Paul Urkijo Alijo de aandacht. De film, waarin heksen, de Inquisitie en een zekere vrouwelijke homo-erotiek figureren, viel op omdat hij in het Baskisch is gedraaid, nog steeds een erg zeldzame taal in de cinema.

Voor de regisseur is de taalkundige keuze niet meer dan logisch: “Ik vraag me niet af waarom ik een film in het Baskisch zou maken, maar waarom niet”, zegt hij aan Euronews. “Als we de taal niet gebruiken en haar niet opentrekken naar andere domeinen, blijft ze opgesloten in de regio of bij de daaraan verbonden bevolkingsgroepen en in meer beperkte gebruikscontexten. Het is goed dat ze ook doordringt in muziek en cinema.”

Gaua (wat “Nacht” betekent in het Baskisch) is geïnspireerd op de verhalen die de regisseur als kind hoorde: “De nacht is dat moment waarop al die verondersteld heel angstaanjagende, gevaarlijke, verboden dingen opduiken, maar het kan ook een toevlucht zijn voor wie anders is. Dus Gaua is een eerbetoon aan alle legenden uit de Baskische mythologie die aan de nacht zijn verbonden, die mij als kind werden verteld en die mij zo hebben gefascineerd”, zegt hij.

‘Endless Land’, een poëtische ode aan het plattelandsleven

De Griekse regisseur Vassilis Mazomenos heeft bij de vaste bezoekers van Fantasporto geen introductie meer nodig: hij is ondertussen een boegbeeld van het festival, waar hij bijna al zijn films heeft vertoond en in 2001 een carrièreprijs kreeg.

Dit keer ging hij met de Kritieksprijs naar huis voor Endless Land, vertoond tijdens Directors’ Week. De film is een ode aan het Griekse plattelandsleven en zijn verdwenen tradities, en betekent een breuk met de stedelijke settings van zijn eerdere werk: “De film is niet anders, maar de vorm is anders”, verduidelijkt Mazomenos. “Mijn ideeën blijven dezelfde. Zelfs als het er op het eerste gezicht niet zo uitziet, is dit een politieke film. In een tijd waarin we de gruwel van oorlog meemaken, is terugkeren naar de basis, naar de cyclus van het leven, naar wat onze voorouders ons hebben geleerd en wat we zijn kwijtgeraakt, het belangrijkste”, voegt hij eraan toe.

In Endless Land (“Apeiri Gi” in het origineel) volgen we Lazaros, die net als zijn bijbelse naamgenoot herboren wordt – niet letterlijk, maar figuurlijk – van generatie op generatie, en zo de wijsheid en tradities levend houdt van een dorp in de regio Epirus (in het noordwesten van Griekenland). De film wordt doorspekt met de schoonheid van het landschap en met traditionele en religieuze gezangen, die volgens de regisseur een cruciale rol spelen in de vertelling. Er ligt een hele symbolische laag onder. Enerzijds komt de oorsprong van de naam “Epirus” (Ipiros in het Grieks) uit dezelfde stam als “Apiros”, wat “oneindig” betekent: zo noemden de inwoners van het eiland Corfu het land dat ze aan de overkant van de zee zagen en dat voor hen eindeloos leek. Anderzijds is er volgens Mazomenos “een symbolische betekenis verbonden aan de onmetelijkheid van de gevoelens van deze bevolking, die van generatie op generatie worden doorgegeven ondanks factoren zoals migratie of armoede.”

Noorwegen in de spotlights

In de 46-jarige geschiedenis van het festival zijn al heel wat Noorse films in Porto te zien geweest. Vaste bezoekers zullen zich bijvoorbeeld The Bothersome Man uit 2007 of Thale uit 2013 herinneren. Om deze snel groeiende maar, op enkele uitzonderingen na, nog altijd weinig verkende filmproductie in het zonnetje te zetten, organiseerde Fantasporto dit jaar een retrospectieve van de Noorse cinema.

Naast haar rol in de jury cureerde Elisabeth O. Sjaastad, voorzitter van de Noorse regisseursvereniging, deze programmatie en vergat ze de roots van Fantasporto niet bij de selectie: “We wilden een hedendaagse retrospectieve samenstellen die ook hulde brengt aan het profiel van Fantasporto. Daarom hebben sommige titels bovennatuurlijke elementen die aansluiten bij het oorspronkelijke DNA van het festival, maar ze tonen tegelijk enkele van onze meest getalenteerde Noorse filmmakers. Zo is er Thelma van Joachim Trier (dit jaar genomineerd voor de Oscars met Sentimental Value) en ook Armand van Halfdan Ullmann Tøndel, winnaar van de Caméra d’Or in Cannes in 2024."

“Iets wat de huidige stand van de Noorse cinema typeert, is de diversiteit aan verhalen, thema’s en invalshoeken die elke filmmaker naar het grote doek brengt. Plots hebben we een heel duidelijk reservoir aan talent dat nu films kan maken die zowel een nationaal als een internationaal publiek aanspreken”, aldus Sjaastad.

Wat is dat toch met Fantas?

Met nog vier jaar te gaan tot de vijftigste editie blijft Fantasporto een legioen filmliefhebbers naar Porto lokken, onder wie fans die tot de vaste kern zijn gaan behoren en geen editie overslaan. Regisseur Isabel Pina is er een van. Sinds 2008 reist ze elk jaar van Lissabon naar Porto: eerst als gewone toeschouwer, later ook als betrokken deelnemer, want ze zetelde al in de jury en werkte in eerdere jaren mee in de organisatie.

Gevraagd welke film haar in achttien jaar festivalbezoek het meest is bijgebleven, antwoordt ze: “Ik zou geen enkele film uitkiezen, maar een hele filmografie: die van de Filipijnse cinema, die ik dankzij dit festival heb ontdekt, dat zo goed als het enige filmfestival is dat die films vertoont."

“Bij Fantas kom je dingen tegen die je nooit zou verwachten. Gisteren bijvoorbeeld zag ik een film uit Papoea-Nieuw-Guinea. Op welk ander festival zou ik de kans krijgen om een film uit dat land op groot scherm te zien?”, voegt ze eraan toe.

Even trouw is de Spanjaard Luis Rosales, die al meer dan twintig jaar jaarlijks naar Fantasporto afzakt. Hij begon als verslaggever voor een tijdschrift gespecialiseerd in genrecinema, ging verder als directeur van het Madrileense festival Nocturna, en komt vandaag als directeur van het Imaxinario Festival in Galicië: “Ik heb hier een nieuwe familie gevonden”, zegt hij.

En dat geldt niet alleen in figuurlijke, maar ook in letterlijke zin: hier leerde Rosales de Duitse actrice Marina Anna Eich kennen, met wie hij nu een koppel vormt. “Het eerste jaar dat we elkaar hier ontmoetten, kwam ik als journalist en zij als actrice. Later keerden we allebei terug als juryleden. Door die herhaalde ontmoetingen werden we vrienden, maar jarenlang bleven we gewoon vrienden, tot de vonk uiteindelijk oversloeg”, herinnert hij zich. Vandaag werken ze samen in de leiding van het Imaxinario Festival, een van de oudste festivals op het Iberisch Schiereiland, opgericht in 1973, dat dit jaar een erkenningsprijs kreeg van Fantas. De band van het koppel met Fantasporto gaat nog verder: het was ook in Porto, tijdens een van de recente edities, dat Marina de trouwjurk kocht waarin Rosales haar naar het altaar leidde.

Je zou dus kunnen zeggen dat Fantasporto niet alleen leeft van horror, maar ook van liefdesverhalen. En bovenal van de liefde voor film.

Het volledige palmares:

FANTASY FILM COMPETITION

BESTE FILM / FANTASPORTO GRAND PRIZE

Encantador, José María Cicala (Argentinië)

SPECIAL JURY PRIZE

The Skeleton Girls, and a Kidnapped Society – Richard Eames (Australië)

BESTE REGIE

Don't Leave The Kids Alone | No Dejen a los niños solos (Mexico)

BESTE ACTEUR

Rodrigo Noya – The Dollmaker | O Encantador de José María Cicala (Argentinië)

BESTE ACTRICE

Maribel Verdú – Under Your Feet / Bajo tus pies – Cristian Bernard (Spanje)

BESTE SCENARIO

The Whisper / El Sussurrro – Gustavo Hernández, Ibañez (Uruguay | Argentinië)

BESTE CINEMATOGRAFIE

The Journey To End – Chen Xian (China)

BESTE KORTFILM

Señuelo – Martha Gayerbe (Spanje)

BIJZONDERE VERMELDING VAN DE FANTASYJURY

The Curse – Kenichi Ugana

DIRECTORS’ WEEK

BESTE FILM / MANOEL DE OLIVEIRA-AWARD

Wild Nights, Tamed Beasts – Wang Tong (China)

SPECIAL JURY PRIZE

The Trek – Meekaeel Adams (Zuid-Afrika)

BESTE REGIE

Wang Tong – Wild Nights, Tamed Beasts (China)

BESTE SCENARIO

Jun Robles Lana – Sisa (Filipijnen)

BESTE ACTEUR

Uirô Satô – Suzuki Bakudan (Japan)

BESTE ACTRICE

Pia Tjelta – Don't Call Me Mama

BIJZONDERE JURYVERMELDING (CINEMATOGRAFIE)

Endless Land – Vassilis Mazomenos (Griekenland)

ORIENT EXPRESS

BESTE FILM

#IWILLTELLYOUTHETRUTH – Keisuke Toyoshima (Japan)

SPECIAL JURY PRIZE

PAPA BUKA – Dr. Biju Damodaram (Papoea-Nieuw-Guinea / India)

PRIJS VOOR BESTE PORTUGESE FILM

BESTE PORTUGESE FILM

Cativos – Luis Alves

BESTE SCHOOLFILM

Os Terríveis – João Antunes – Universidade Lusófona de Lisboa

BIJZONDERE VERMELDING VAN PCP

Cama de Lavado – Maria Lima – Katholieke Universiteit van Porto

NIET-OFFICIELE PRIJZEN

PUBLIEKSPRIJS

Gezamenlijk toegekend aan The Specials – EIji Ushida (Japan) en Lenore – David Ward (Australië)

KRITIEKSPRIJS

Endless Land – Vassilis Mazomenos (Griekenland)

(©Euronews 2026 / Managing Editor: Martina Ribeiro - The Press Junction / Picture: ©David Magalhães via Unsplash)