Voor het eerst in meer dan een halve eeuw hebben de VS en Rusland geen juridisch bindend akkoord meer dat hun strategische kernmachten beperkt. Begint nu de nieuwe kernwapenwedloop nu het New START-verdrag donderdag afloopt, of is die al volop bezig?
Het laatste overgebleven bilaterale verdrag tussen de Verenigde Staten en Rusland dat strategische kernwapens beperkt, loopt donderdag af. Daarmee hebben beide landen geen enkele rem meer op de omvang van hun nucleaire arsenalen.
Het New Strategic Arms Reduction Treaty (New START) werd in 2010 ondertekend door de Amerikaanse president Barack Obama en zijn Russische ambtgenoot Dmitri Medvedev. In dat verdrag spraken de twee landen af hun strategische kernmachten terug te dringen en werd de deur geopend naar uitgebreide inspecties ter plaatse om naleving te controleren.
De overeenkomst tussen Washington en Moskou, het Verdrag voor Vermindering van Strategische nucleaire wapens, legde elke partij een maximum op van 1.550 kernkoppen. Die mochten worden geplaatst op hooguit 700 raketten en bommenwerpers en inzetbaar en gebruiksklaar zijn.
Oorspronkelijk zou het verdrag in 2021 aflopen, maar het werd met vijf jaar verlengd. Het verdrag voorzag ook in verregaande inspecties ter plaatse om naleving te verifiëren. Die inspecties werden in 2020 stopgezet vanwege de COVID-19-pandemie en nooit meer hervat.
In februari 2023 schortte de Russische president Vladimir Poetin de deelname van Moskou op. Volgens hem kon het Kremlin geen Amerikaanse inspecties van Russische nucleaire installaties toestaan op een moment dat Washington en zijn NAVO-bondgenoten openlijk hadden verklaard dat een Russische nederlaag in Oekraïne hun doel was.
Tegelijkertijd benadrukte het Kremlin dat het zich niet volledig uit het verdrag terugtrok en beloofde het zich aan de plafonds voor kernwapens te houden.
In september 2025 verklaarde Poetin opnieuw bereid te zijn zich nog een jaar zich aan de limieten voor kernwapens te houden. Hij riep Washington toen op hetzelfde te doen. Hij waarschuwde zelfs dat het laten aflopen van New START "destabiliserend" zou zijn en de proliferatie van kernwapens zou kunnen aanwakkeren.
"Om een verdere strategische wapenwedloop niet uit te lokken en een acceptabel niveau van voorspelbaarheid en terughoudendheid te waarborgen, vinden wij het gerechtvaardigd te proberen de status quo te behouden die door het New START-verdrag is gecreëerd, tijdens de huidige, nogal turbulente periode," verklaarde Poetin, ook al dreigde Moskou herhaaldelijk om tactische kernwapens in te zetten tegen NAVO-landen in de oorlog tegen Oekraïne.
Obama, die New START tijdens zijn ambtsperiode ondertekende, stelde dat het aflopen ervan "decennia aan diplomatie nodeloos teniet zou doen en een nieuwe wapenwedloop zou kunnen aanwakkeren die de wereld onveiliger maakt".
Negen op de tien kernwapens in handen van Rusland en de VS
Rusland en de VS bezitten samen zo’n 90% van alle kernwapens ter wereld. Beide landen voeren omvangrijke moderniseringsprogramma’s uit voor de drie pijlers van hun nucleaire triade (land, zee en lucht), die de omvang en diversiteit van hun arsenalen in de toekomst verder kunnen vergroten.
Poetin heeft sinds het begin van de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022 herhaaldelijk gedreigd kernwapens in te zetten tegen het buurland. Hij zei bereid te zijn "alle middelen" in te zetten om de Russische veiligheidsbelangen te beschermen. In 2024 ondertekende hij bovendien een herziene nucleaire doctrine die de drempel voor het gebruik van kernwapens verlaagt.
In november 2024 en daarna in januari van dit jaar viel Rusland Oekraïne aan met een conventionele versie van zijn nieuwe Oresjnik-ballistische middellangeafstandsraket. Volgens Moskou heeft de hypersonische raket een bereik tot 5.000 kilometer en kan zij elk doel in Europa treffen, met zowel nucleaire als conventionele lading.
In oktober 2025 meldde Rusland met succes een nieuwe nucleaire, kernenergie-aangedreven onderwaterdrone te hebben getest, bekend als Poseidon. Poetin verklaarde dat die "niet kan worden onderschept" en zei dat de drone inmiddels is omgedoopt tot een "doomsday machine", een doemdagwapen.
Rond dezelfde tijd zinspeelde de Amerikaanse president Donald Trump op plannen van Washington om ondergrondse kernproeven te hervatten. "We gaan wat testen uitvoeren," zei Trump. "Andere landen doen het. Als zij het gaan doen, doen wij het ook." Verdere details gaf de Amerikaanse president niet.
De VS investeren fors in de modernisering van hun nucleaire arsenaal, onder meer in Sentinel, de nieuwe generatie intercontinentale ballistische raketten van de Amerikaanse luchtmacht, en in de B-21, een strategische stealthbommenwerper voor lange afstand. Die is ontworpen om geavanceerde luchtverdediging te doorbreken en zowel conventionele als nucleaire wapens te dragen.
Slechts enkele dagen nadat hij in januari vorig jaar was teruggekeerd in het Witte Huis, presenteerde Trump zijn plannen voor een gelaagd verdedigingssysteem dat is bedoeld om "next generation"-dreigingen uit de lucht tegen de VS het hoofd te bieden, waaronder ballistische en kruisraketten.
Met het toekomstige Golden Dome-verdedigingsprogramma worden voor het eerst Amerikaanse wapens in de ruimte geplaatst. Volgens Trump zal het systeem "volledig operationeel" zijn voor het einde van zijn ambtstermijn.
Nieuwe speler op het toneel
China maakte tijdens de Koude Oorlog noch daarna ooit deel uit van nucleaire wapenbeheersingsakkoorden, maar heeft zijn arsenaal in het afgelopen decennium meer dan verdubbeld.
Peking beschikt over een aanzienlijk kleiner arsenaal van zo’n 600 kernkoppen, waarvan er volgens de Federation of American Scientists (FAS) maar weinig daadwerkelijk zijn ingezet en direct inzetbaar zijn.
Ter vergelijking: FAS schat het Amerikaanse arsenaal op 5.177 kernkoppen, inclusief opgeslagen en uit dienst genomen wapens, en dat van Rusland op 5.459.
Het kernarsenaal van China groeit echter sneller dan dat van elk ander land, met zo’n 100 nieuwe kernkoppen per jaar sinds 2023, aldus het Stockholm International Peace Research Institute: "Afhankelijk van de manier waarop China zijn strijdkrachten inricht, zou het land tegen het einde van dit decennium potentieel minstens evenveel ICBM’s kunnen hebben als Rusland of de VS," stelt SIPRI.
Trump zei vorig jaar dat hij China bij de wapenbeheersing wil betrekken: hij vroeg zich af waarom de VS en Rusland nieuwe kernwapens zouden bouwen, terwijl ze er al genoeg hebben om de wereld meerdere keren te vernietigen.
"Als er ooit een moment komt dat we kernwapens nodig hebben zoals het soort wapens dat wij bouwen en dat Rusland heeft en dat China in mindere mate heeft maar wel zal krijgen, dan wordt dat een heel trieste dag," zei hij in februari vorig jaar. "Dan spreken we waarschijnlijk over totale vernietiging."
Woensdag, slechts enkele uren voordat het New START-verdrag tussen Washington en Moskou zou aflopen, herhaalde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio dat elk nieuw nucleair akkoord met Rusland ook China moet omvatten: "De president is er in het verleden duidelijk over geweest dat je voor echte wapenbeheersing in de 21e eeuw onmogelijk iets kunt doen zonder China erbij te betrekken, vanwege hun enorme en snel groeiende arsenaal," zei Rubio tegen verslaggevers.
Peking wees het idee om deel uit te maken van een nieuw verdrag van de hand. "Het standpunt van China over een trilaterale onderhandeling met de VS en Rusland over nucleaire wapenbeheersing is duidelijk," zei de woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, Lin Jian. "De nucleaire macht van China staat op geen enkele manier op hetzelfde niveau als die van de VS. Het is noch eerlijk noch redelijk om China op dit moment te vragen deel te nemen aan onderhandelingen over nucleaire ontwapening," verklaarde hij.
In plaats daarvan riep Peking alle kernmachten op een no-first-use-beleid aan te nemen: de belofte nooit als eerste kernwapens in te zetten, maar ze alleen in te zetten als vergelding op een nucleaire aanval. Zowel Washington als Moskou wezen die oproep van de hand.
Europese kernmachten
In reactie daarop stelde Rusland dat ook de kernmachten binnen de NAVO, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, bij onderhandelingen moeten worden betrokken. Die landen wijzen dat af, zeker sinds de grootschalige Russische invasie van Oekraïne.
Frankrijk heeft het grootste kernarsenaal in Europa, met 290 wapens die vrijwel allemaal gevechtsklaar zijn.
In oktober 2025 voerde Parijs een gemoderniseerde versie in van de M51, een vanaf onderzeeërs gelanceerde strategische ballistische raket. Dat is een "belangrijke mijlpaal" in de ontwikkeling van de Franse op zee gebaseerde nucleaire afschrikking, aldus het Franse ministerie van Strijdkrachten.
De derde en nieuwste versie van de M51 is uitgerust met nieuwe kernkoppen en heeft een groter bereik, een hogere nauwkeurigheid en een verbeterd vermogen om vijandelijke verdediging te doorbreken, meldde het ministerie in een per e-mail verspreide verklaring.
Het VK, met minder dan 250 kernkoppen, heeft eveneens toegezegd zijn maritieme nucleaire slagkracht op te schalen door vier nieuwe nucleair aangedreven ballistische raketonderzeeërs te bouwen.
In juli vorig jaar kondigden Frankrijk en het VK de Northwood-verklaring aan, een baanbrekend akkoord dat de bilaterale nucleaire samenwerking naar een ongekend niveau tilt. Beide landen spraken af niet alleen de technische en beleidsdialoog te verdiepen, maar ook te onderzoeken hoe ze hun nucleaire strijdkrachten kunnen coördineren.
Hoewel de nationale besluitvorming behouden blijft, maakt de verklaring voor het eerst duidelijk dat Parijs en Londen bereid zijn hun strategische houdingen op nieuwe manieren op elkaar af te stemmen om grote nucleaire en niet-nucleaire dreigingen voor Europa het hoofd te bieden.
(©Euronews 2026 / Managing Editor: Rob Kruiswinkel - The Press Junction /Picture: picture alliance / newscom | Russian Defense Ministry Press Office