Japan zit voor het eerst in 50 jaar zonder panda’s: de laatste 2 dieren keren terug naar China

©Sid Balachandran via Unsplash

Vandaag, 27 januari, verlaten de twee reuzenpanda’s Xiao Xiao en Lei Lei officieel de Ueno-dierentuin in Tokio om terug te keren naar China. In de dagen voorafgaand aan hun vertrek stroomden duizenden bezoekers naar het park voor een laatste groet, waardoor het evenement veranderde in een soort klein collectief ritueel. De toeloop was zo groot dat de zoo beperkte toegangstijden moest invoeren, met verplichte reservaties en lange wachttijden, met rijen die opliepen tot wel drie uur.

Voor veel Japanners ging het niet alleen om het afscheid van twee geliefde dieren (die helaas in gevangenschap hebben geleefd en niet in het wild zullen worden uitgezet), maar om het meemaken van het einde van een tijdperk: met hun vertrek blijft Japan voor het eerst in meer dan vijftig jaar zonder panda’s achter.

Tweetal in Japan geboren jongen, maar “eigendom” van China

Xiao Xiao en Lei Lei werden in 2021 in Tokio geboren, maar zoals alle reuzenpanda’s in het buitenland behoren ze niet toe aan het land dat hen huisvest. China beschouwt de panda als een nationaal symbool en behoudt de eigendom van elk exemplaar, ook wanneer het buiten de landsgrenzen wordt geboren. De dieren worden alleen uitgeleend in het kader van tijdelijke leenovereenkomsten, die voorzien in hun terugkeer naar het thuisland na een aantal jaren.

De ouders van de twee jongen, Shin Shin en Ri Ri, waren in 2024 al naar China teruggekeerd, net als hun oudere zus Xiang Xiang. Hun vertrek past dus in een al uitgestippelde logica, maar krijgt een bijzonder gewicht in de huidige politieke context. De zaak van Ueno brengt namelijk opnieuw de 'pandadiplomatie' onder de aandacht, een strategie die Peking al decennialang hanteert.

De pandadiplomatie

Panda’s worden nooit geschonken, maar uitgeleend als goodwillambassadeurs, in het kader van akkoorden die diplomatie, wetenschappelijke samenwerking en soortbescherming combineren. Een panda huisvesten betekent dat je stevige relaties met China onderhoudt, terwijl het niet verlengen van een leenovereenkomst kan wijzen op een bekoeling van de betrekkingen.

Het is dan ook geen toeval dat het vertrek van de laatste panda’s uit Japan plaatsvindt in een periode van diplomatieke spanningen tussen Tokio en Peking. Vergelijkbare situaties deden zich in het verleden al voor in andere Japanse steden, waar de terugkeer van de dieren een directe impact had op het lokale toerisme.

Japan is niet het enige land dat bij deze uitwisselingen betrokken is. Tegenwoordig leven Chinese reuzenpanda’s in verschillende dierentuinen wereldwijd, vooral in Europa en Azië. Van Duitsland tot Spanje, van België tot Oostenrijk, en tot in Singapore en Rusland toe, hun aanwezigheid staat symbool voor nog steeds actieve bilaterale relaties met Peking. Al deze dieren zitten helaas, in plaats van vrij in hun natuurlijke habitat te leven, opgesloten in gevangenschap in dierentuinen en worden, zoals we net hebben gezien, behandeld alsof het toeristische attracties zijn.

(BS/© Zoo van Ueno via GreenMe.it/vertaling en adaptatie: The Press Junction/Illustratie: Sid Balachandran via Unsplash)