Meer dan 200 doden bij de instorting van een coltanmijn in Congo: dit is de verborgen prijs van onze smartphones

©Luca Maffeis via Unsplash

De instorting van een coltan-mijn, de tweede in slechts enkele maanden, in het oosten van de Democratische Republiek Congo is niet zomaar het zoveelste bericht uit een gekwelde regio: het is een diepe wonde die hele gemeenschappen doorkruist en – of we het nu willen of niet – ook onze levensstijl raakt. Meer dan 200 mensen zijn in Rubaya om het leven gekomen, in de provincie Noord-Kivu, nadat een mijn onverwachts instortte na hevige regenval die de bodem nog instabieler had gemaakt.

De informatie sijpelde langzaam en gefragmenteerd binnen, zoals zo vaak gebeurt in een gebied dat geteisterd wordt door gewapend conflict en momenteel onder controle staat van de M23-rebellen. Volgens de lokale rebellenautoriteiten was het vanaf het begin moeilijk om het dodental nauwkeurig vast te stellen.

Veel lichamen bleven onder de aarde begraven, andere zijn dagenlang niet geïdentificeerd. Men schat dat een twintigtal overlevenden in het ziekenhuis ligt, terwijl tientallen families nog altijd op antwoorden wachten.

Lokale bronnen en een voormalig toezichthouder van de mijn, geïnterviewd door de BBC, spreken over een slecht onderhouden site, zonder controles en zonder enige veiligheidsnormen. De van nature broze bodem was door erosie en regen nog gevaarlijker geworden. Onder deze omstandigheden was de instorting geen onvoorspelbaar ongeluk, maar een bekend en genegeerd risico.

De Congolese autoriteiten wijzen met een beschuldigende vinger naar de rebellen en verwijten hun dat ze willens en wetens het leven van burgers in gevaar brengen door illegale mijnbouw toe te staan. De regering in Kinshasa had de mijnbouwactiviteiten in het gebied al vorig jaar officieel verboden, maar toen het verbod van kracht werd, waren de mijnen al in handen van de M23.

Hoe dan ook, dit is geen op zichzelf staand incident: soortgelijke instortingen komen al jarenlang voor in de DRC, ook in gebieden die formeel onder controle van de regering staan. Het gaat om een structureel probleem, verbonden met armoede, instabiliteit, het ontbreken van rechten en een mondiale keten die de ogen blijft sluiten.

Onder de slachtoffers zijn vrouwen, kinderen en kleinschalige mijnwerkers, mensen die niet in dienst zijn van een bedrijf, die zonder contracten, zonder bescherming en zonder alternatieven werken. Ze dalen elke dag af in met de hand gegraven schachten om coltan te winnen, vaak vergezeld door hun kinderen, want kinderarbeid in deze gebieden is een van de meest tragische vormen van normaal geworden onrecht.

De coltan die onze welvaart voedt

Rubaya is geen willekeurige plek: de mijnen leveren er ongeveer 15% van de wereldwijde coltanvoorziening en de helft van de voorraden van de DRC. Coltan bevat tantaal, een essentieel metaal voor de productie van hoogwaardige condensatoren die worden gebruikt in smartphones, computers, auto’s en huishoudelijke apparaten. Met andere woorden, een deel van de technologie die wij elke dag gebruiken, vindt zijn oorsprong juist hier, in deze heuvels die met blote handen zijn opengegraven.

Sinds 2024 controleert de M23 de mijnen en heft ze belastingen op de mijnbouwactiviteiten om haar operaties te financieren, aldus de Verenigde Naties. De Congolese regering beschuldigt Rwanda er openlijk van de rebellengroep te steunen en te profiteren van de plundering van natuurlijke hulpbronnen. Kigali heeft dat altijd ontkend, maar VN‑experts stellen dat er bewijs is dat Congolese mineralen via Rwanda naar de internationale markten worden gesmokkeld.

In de verklaring die na de instorting werd verspreid, spreekt de regering van de DRC over een “gestructureerd systeem van plundering en illegale exploitatie van natuurlijke hulpbronnen”, onderdeel van een illegale toeleveringsketen op industriële schaal. Zware woorden, die politieke, economische en internationale verantwoordelijkheden aan de kaak stellen.

Wat er in Rubaya is gebeurd, kan niet worden afgedaan als zomaar een ongeluk: achter ieder elektronisch apparaat schuilt een verhaal, en al te vaak gaat dat verhaal over opgeofferde levens, ontzegde rechten en verarmde gemeenschappen. Over deze gebeurtenissen berichten betekent een gezicht en een stem geven aan wie anders onzichtbaar zou blijven onder het puin van een mijn en onder de stilte van de wereld.

(©GreenMe.it 2026/Managing Editor: Benjamin Sluis - The Press Junction/Illustratie: ©Luca Maffeis via Unsplash)