In 2022 gebruikte Moskou Belarus als springplank voor de invasie en probeert het sindsdien Minsk verder de oorlog in te trekken.
Oekraïne heeft sancties opgelegd aan de Belarussische president Aliaksandr Loekasjenko, maakte Volodymyr Zelensky woensdag bekend. Hij zei dat Kiev de “tegenmaatregelen tegen alle vormen van zijn hulp bij het doden van Oekraïners aanzienlijk zal opvoeren”.
De Oekraïense president lichtte toe dat de nieuwe maatregelen de grotere betrokkenheid van Loekasjenko bij de Russische oorlog tegen Oekraïne weerspiegelen. Volgens Zelensky heeft Rusland in de tweede helft van 2025 op het grondgebied van Belarus “een systeem van relaisstations voor de aansturing van aanvalsdrones ingezet, wat de mogelijkheden van het Russische leger om aanvallen uit te voeren op onze noordelijke regio’s – van de regio Kiev tot Volyn – heeft vergroot.” Dit had een aanzienlijke impact op de intensivering van de Russische luchtaanvallen op Oekraïne, aldus Zelensky.
“De Russen zouden een deel van de aanvallen, met name op energievoorzieningen en spoorwegen in onze regio’s, zonder dergelijke steun van Belarus niet hebben kunnen uitvoeren”, voegde hij eraan toe. De Belarussische oppositieleider Sviatlana Tsikhanouskaja noemde tegenover Euronews de aankondiging uit Kiev “principieel en tijdig” en bedankte Zelensky voor het sanctioneren van Loekasjenko.
“Loekasjenko is niet legitiem — hij heeft de macht gegrepen en overleeft alleen dankzij repressie en de steun van Moskou”, zei Tsikhanouskaja tegen Euronews. Volgens Tsikhanouskaja “werkt Loekasjenko vandaag actief mee aan Ruslands oorlog tegen Oekraïne” door grondgebied, infrastructuur, militaire productie en “nu zelfs steun aan raket- en dronesystemen” te leveren. “Deze sancties zijn gericht tegen een dictator die ons land heeft omgevormd tot een militair platform voor Russische agressie”, zei ze. “Het is ook een duidelijk signaal aan zijn entourage: medeplichtigheid heeft consequenties. Straffeloosheid voedt dictators alleen maar. Verantwoording afleggen versterkt de veiligheid in de regio.” Loekasjenko heeft vooralsnog niet gereageerd op het besluit van Kiev.
Militair platform van Rusland
Rusland maakt al sinds het begin van de grootschalige invasie van Oekraïne, begin 2022, gebruik van Belarussisch grondgebied. Ondanks alle inspanningen van Moskou om Minsk volledig in de totale oorlog te trekken, is Belarus echter niet rechtstreeks in de strijd betrokken geraakt.
Zelensky zei dat de situatie de afgelopen tijd ingrijpend is veranderd, met inmiddels meer dan 3.000 Belarussische bedrijven die Rusland bevoorraden met machines, apparatuur en onderdelen die als cruciaal worden bestempeld, waaronder componenten voor de productie van raketten die Rusland dagelijks inzet bij aanvallen op Oekraïne. “Er wordt ook infrastructuur aangelegd om middellangeafstandsraketten – Oreshnik – op het grondgebied van Belarus te stationeren, wat een duidelijke bedreiging vormt, niet alleen voor de Oekraïners maar voor alle Europeanen”, aldus de Oekraïense president. Tsikhanouskaja zei tegen Euronews dat dit een signaal is dat Oekraïne “zijn beleid ten aanzien van Belarus aan het veranderen is”.
“Oekraïne ziet Loekasjenko niet als president en werkt samen met de democratische krachten. Oekraïne ziet Loekasjenko als een bedreiging", stelde Tsikhanouskaja. “Oekraïne en president Zelensky zijn nu meer dan alleen Oekraïnes leider, hij is een regionale leider. En hij kan ook een sterke invloed op Belarus uitoefenen”, voegde ze eraan toe.
Bij de aankondiging van de sancties zei Zelensky dat de sterke man van Belarus “al lange tijd de soevereiniteit van Belarus verpatst in ruil voor het voortduren van zijn persoonlijke macht”.
Loekasjenko helpt volgens Zelensky “de Russen bij het omzeilen van mondiale sancties tegen deze agressie, rechtvaardigt actief Ruslands oorlog en vergroot nu zijn eigen rol bij het optrekken en verlengen van de oorlog nog verder.”
“Daar zullen speciale gevolgen aan verbonden zijn.”
Kan Moskou Belarus nu volledig zijn oorlog in trekken?
Loekasjenko, die Belarus al meer dan 30 jaar regeert en afhankelijk is van Russische subsidies en steun, stond Rusland in februari 2022 toe om Belarussisch grondgebied te gebruiken voor de inzet van troepen richting Oekraïne, bij de aanval op Noord-Oekraïne en de hoofdstad Kiev.
Tsikhanouskaja zei tegen Euronews dat Belarus vier jaar later “diep betrokken is — maar niet via Belarussische soldaten op het slagveld.”
“Het regime (in Minsk) stelt grondgebied, logistiek, industrie, oefenterreinen en infrastructuur ter beschikking van de Russische strijdkrachten”, zei ze.
Tsikhanouskaja erkende dat Rusland zijn pogingen niet zal opgeven en “Minsk zal blijven onder druk zetten ... Maar Belarus blijft een van de zwakste schakels in Ruslands regionale architectuur”.
Ze legde uit dat het uitzenden van Belarussische troepen rechtstreeks naar Oekraïne buitengewoon risicovol zou zijn voor Loekasjenko.
“De Belarussische samenleving is in overgrote meerderheid tegen de oorlog. In zo’n scenario is de loyaliteit van het leger niet gegarandeerd. Loekasjenko begrijpt dat directe deelname zijn eigen regime zou kunnen destabiliseren.”
Ze waarschuwde ook dat het niet alleen gaat om de oorlog tegen Oekraïne, waarbij Belarus Rusland helpt. Loekasjenko kan Rusland ook helpen Europa aan te vallen.
“Rusland kan Belarus gebruiken als platform voor druk of zelfs agressie tegen Europa”, zei Tsikhanouskaja, terwijl ze toelichtte dat “onder Loekasjenko Belarus diep is geïntegreerd in de Russische oorlogsmachine”.
“Russische troepen trainen daar. Gezamenlijke militaire infrastructuur wordt gemoderniseerd”, zei ze.
“Rusland heeft kernwapens in Belarus gestationeerd en bouwt infrastructuur voor systemen zoals de Oreshnik-raket. Dit vormt een directe bedreiging, niet alleen voor Oekraïne, maar ook voor Polen, de Baltische staten en de rest van Europa. Het verkort de waarschuwingstijd en vergroot het risico op escalatie.”
Belarus wordt volgens Tsikhanouskaja ook actief ingezet voor hybride aanvallen.
“Migratiedruk aan de EU-grenzen, inlichtingenoperaties, desinformatie, provocaties in het luchtruim. Deze acties blijven misschien onder de drempel van open oorlog, maar ze testen de eenheid en de reacties van Europa.”
“Belarus is vandaag een sleutelelement in Ruslands militaire architectuur in Europa. Maar dat is het gevolg van Loekasjenko’s politieke afhankelijkheid — niet van de wil van het Belarussische volk.”
In het gesprek met Euronews benadrukte ze dat het belangrijk is om het regime van Loekasjenko te onderscheiden van het Belarussische volk, zoals ook blijkt uit de Oekraïense sancties.
“Ik ben dankbaar dat Oekraïne duidelijk onderscheid maakt tussen het regime en het Belarussische volk. Dat onderscheid is van cruciaal belang voor onze toekomstige relaties”, stelde Tsikhanouskaja.
“Ik ben er zeker van dat Oekraïne nooit zal vergeten en nooit zal vergeven wat Loekasjenko heeft misdaan. Het ligt in Oekraïnes belang dat Belarus een democratisch land wordt, onafhankelijk van Rusland.”
(Euronews 2026/Managing Editor: Martina Ribeiro - The Press Junction/Illustratie: picture alliance / Picvario Media | Roman Naumov)