Zondag trekt Hongarije naar de stembus. Ambtenaren van de Europese Unie bereiden zich in alle stilte voor op alle mogelijke uitkomsten, gaande van een verder aanslepende confrontatie met Viktor Orbán tot een voorzichtige herstart onder oppositieleider Péter Magyar.
Viktor Orbán is al jaren een doorn in het oog van Brussel. Hij gebruikt (of dreigt te gebruiken) zijn vetorecht zo vaak en zo verregaand dat het systeem van binnenuit onder druk komt te staan. Zo blokkeerde hij in maart nog een eerder afgesproken lening van 90 miljard euro voor Oekraïne, naar aanleiding van een geschil over de Druzhba-pijpleiding.
Péter Magyar, die twee jaar geleden de Tisza-partij oprichtte, heeft beloofd de beschadigde relaties van Hongarije met de EU en de NAVO te herstellen. Die belofte kan in Brussel op bijval rekenen. Tisza ligt in de peilingen momenteel voor op de Fidesz-partij van Orbán. Maar Magyar is allerminst een klassiek pro-Europese liberaal.
"We volgen de campagne van zeer nabij, en we zijn optimistisch", zegt een EU-diplomaat anoniem aan Euronews, eraan toevoegend dat een grondige evaluatie pas volgt zodra de resultaten maandag bekend zijn.
Fidesz-functionarissen vegen de peilingen echter van tafel. "De twee kampen zijn ongeveer even groot, en de peilingen zijn erg onbetrouwbaar, ongeveer één op de tien mensen neemt de telefoon op. Tisza-aanhangers roepen hun mening graag van de daken; de onze zijn stiller. Veel zal afhangen van de mobilisatie", zegt een bron dicht bij de partij aan Euronews.
Orbán voorspelt dat hij de meerderheid van de individuele kiesdistricten zal winnen en zo een stabiele parlementaire meerderheid zal binnenhalen van 100 tot 110 zetels in het 199-koppige parlement. Fidesz voerde in 2011 een hervorming van het kiessysteem door die de regerende partij ten goede kwam.
Als Orbán wint: veto’s, radicalisering en uitbreiding van rechts
Als Orbán aan de macht blijft, verwachten EU-diplomaten dat de spanningen met Brussel verder zullen oplopen. Volgens een diplomaat, die anoniem wil blijven, wordt een oplossing voor de lening aan Oekraïne dan zo goed als onmogelijk. In dat geval zal de EU waarschijnlijk moeten doorgaan met 25 lidstaten, waarbij zowel Hongarije als Slovakije worden omzeild. De diplomaat denkt ook dat Hongarije zal blijven dwarsliggen bij het openen van hoofdstukken in de EU-toetredingsonderhandelingen met Oekraïne. Een dergelijke beslissing vereist immers unanimiteit.
Een Fidesz-bron bevestigt dat er weinig zal veranderen. "Over sommige zaken kan je het eens worden, maar er zijn voor Hongarije rode lijnen waar niet over te onderhandelen valt: Oekraïne, en de kwestie van de unanimiteit. Ik verwacht geen grote akkoorden."
Een tweede, hooggeplaatste EU-diplomaat zegt dan weer aan Euronews dat de realiteit na de verkiezingen genuanceerder kan zijn, en dat de marge van de overwinning zal doorwegen: een nipte zege zou Orbán binnenlands politiek verzwakken, wat volgens sommigen kan leiden tot een soort "Orbán-light", een minder assertieve versie van zichzelf op het Europese toneel.
Dániel Hegedűs, adjunct-directeur van het in Berlijn gevestigde Institut für Europäische Politik, kijkt sceptisch naar de kans op zo’n gematigde koers: "Sinds 2014 is premier Orbán na elke verkiezingsoverwinning verder geradicaliseerd. Zelfs als hij wint, zal hij nog meer afhankelijk worden van strategische partnerschappen met Rusland en de huidige regering-Trump", zegt hij.
Volgens een insider bij Fidesz zal Orbán bij een overwinning ook zijn inspanningen opvoeren om de invloed van de Patriots for Europe-fractie in het Europees Parlement uit te breiden: een ambitie die hij zelf samenvat met de slogan ‘Brussel bezetten’.
"We zijn ons nu al aan het voorbereiden op 2029 – op de Europese verkiezingen en op de Franse presidentsverkiezingen van 2027. Rechts moet een absolute meerderheid halen in het Parlement", aldus de betrokkene.
Verkiezingsfraude kan tot een breuk leiden
In Brussel is één van de grootste zorgen de stemming zelf. Het Nederlandse Groene Europarlementslid Tineke Strik zegt aan Euronews dat ze Brussel zal oproepen de stemming nauwgezet te monitoren en snel te reageren als Orbán via fraude of omkoping van kiezers aan de macht blijft. Verschillende Europarlementsleden hebben ook een brief gestuurd naar Commissievoorzitter Ursula von der Leyen met de vraag om verscherpt toezicht door de Europese Commissie.
Als er sprake is van fraude of stemmenkoop, moet de EU "alle financiering bevriezen, want dan kunnen we van Orbán alleen nog maar verdere radicalisering verwachten", zegt Strik. Ze roept ook de Raad op om nieuw leven te blazen in de Artikel 7-procedure tegen Hongarije, een mechanisme dat in 2018 werd opgestart en dat er in het uiterste geval toe kan leiden dat het land zijn stemrecht verliest.
Die procedure zit echter vast, vooral omdat unanimiteit vereist is en de kans klein is dat de 27 lidstaten het eens raken. "Ik zie geen enkel scenario waarin Bratislava, Praag of Rome zouden instemmen met het schorsen van de Hongaarse stemrechten", aldus expert Dániel Hegedűs. Hij waarschuwt ook voor overdreven verwachtingen dat Hongarije eenvoudig via ‘gedifferentieerde integratie’ kan worden omzeild. "Je kan niet elke dag met gedifferentieerde integratie afkomen. Er bestaat geen intergouvernementele versie van een EU-begroting of een meerjarig financieel kader", zegt Hegedűs, die in de plaats daarvan pleit voor een uiteindelijk politieke oplossing.
Diplomaten zien het veto van Orbán tegen de lening van 90 miljard aan Oekraïne algemeen als een onderdeel van zijn herverkiezingscampagne. In die campagne is verzet tegen Kiev een centraal thema geworden. Eens de verkiezingen achter de rug zijn, verwachten velen dat de Europese leiders een hardere lijn tegenover hem zullen trekken als hij de blokkade aanhoudt.
"Orbán beseft dat hij voortdurend aftast hoever hij de verdraagzaamheid van de andere lidstaten kan rekken", zegt een van de hoge diplomaten die door Euronews werden geconsulteerd.
Een voorproefje van die tegenreactie kwam half maart, toen Europese leiders elkaar aflosten om de Hongaarse premier publiek de mantel uit te vegen tijdens een gespannen top, nadat hij op het laatste nippertje was teruggekomen op de financiering van Oekraïne.
In de meeste hoofdsteden wordt het veto gezien als een schending van het principe van loyale samenwerking dat aan de basis ligt van de gezamenlijke besluitvorming in de EU: een juridisch aanknopingspunt dat de Europese Commissie na de verkiezingen kan aangrijpen om een procedure tegen Boedapest op te starten.
Als Magyar wint: voorzichtige hoop en een wedloop om EU-geld vrij te maken
In Brussel zou een overwinning van Péter Magyar met voorzichtige opluchting worden onthaald. De algemene verwachting is dat Hongarije zal afzien van het systematisch inzetten van het vetorecht en een meer constructieve houding tegenover Europese dossiers zal aannemen. Magyar gaf dat zelf al aan in een recent interview met persagentschap AP.
Toch rekent niemand in Brussel op een ware ommezwaai. Magyar heeft al laten verstaan dat hij het EU-migratiepact, dat in 2024 werd aangenomen, zal blijven afwijzen en zich zal verzetten tegen een versnelde toetreding van Oekraïne.
Als hij wint, wordt zijn eerste prioriteit het losweken van de bevroren Europese middelen voor Hongarije. Van de 27 miljard euro die voor het land is uitgetrokken, blijft 17 miljard geblokkeerd wegens zorgen over de rechtsstaat en corruptierisico’s. Volgens diplomaten kan een aanzienlijk deel daarvan snel worden vrijgegeven als er politieke wil is in Boedapest en de nodige wetswijzigingen worden doorgevoerd.
In een optimistisch scenario zou er tegen mei een nieuwe regering kunnen zijn. Daardoor worden juridische aanpassingen in juni mogelijk en kunnen de EU-gelden in de loop van de zomer stelselmatig weer beginnen vloeien.
Een vroege stap zou kunnen zijn dat Hongarije zich aansluit bij het Europees Openbaar Ministerie (EPPO).
"Door toe te treden tot EPPO kan een nieuwe Hongaarse regering toegang krijgen tot een groot deel van de opgeschorte cohesiemiddelen, zonder dat daar zware politieke beslissingen voor nodig zijn – louter op basis van verdienste", zegt Hegedűs. Hij waarschuwt er ook voor dat Hongarije het risico loopt om in augustus 10 miljard euro te verliezen, wanneer de deadline verstrijkt om geld uit het Europees Herstelfonds op te nemen. Hegedűs pleit daarom voor diplomatieke inspanningen om een verlenging van 12 tot 18 maanden uit de brand te slepen.
Een hoge diplomaat omschrijft Péter Magyar als "een kans om de relaties tussen de EU en Hongarije opnieuw op de rails te krijgen", waarbij de Europese middelen als duidelijke hefboom worden gezien, maar tegelijk klinkt er ook voorzichtigheid: "Er hangt veel onzekerheid rond de persoon Péter Magyar. We hebben geen idee wat hij echt denkt of wie hij werkelijk is. We zullen moeten afwachten of hij een soort Orbán-light blijkt te zijn of niet."
Strik sluit zich aan bij dat dubbel gevoel en merkt op dat Péter Magyar op bepaalde momenten sterk aan Viktor Orbán doet denken, vooral wat migratie betreft, waar ze geen grote koerswijziging verwacht. Volgens haar zou hij een traject kunnen volgen dat vergelijkbaar is met dat van de Poolse premier Donald Tusk. "Over Oekraïne is hij minder radicaal dan Orbán", zegt Strik, eraan toevoegend dat hij tegelijk "erg stil blijft over LGBTQ+-kwesties".
Ongeveer 2 miljard euro van de geblokkeerde Hongaarse middelen zijn gekoppeld aan wetgeving die zich tegen LGBTQ+-gemeenschappen richt. Magyar heeft daar geen beloften over gedaan en liet niets van zich horen toen de regering-Orbán vorig jaar de Budapest Pride verbood.
Strik waarschuwt dat een mogelijk arrest van het Europees Hof van Justitie dat de zogenaamde Hongaarse Kinderbeschermingswet, door critici beschouwd als een anti-homowet, nietig zou verklaren, een lakmoesproef wordt voor een eventuele Tisza-regering.
"Als het Hof met een arrest komt, zal hij die wet moeten intrekken. Doet hij dat niet, dan breekt hij zijn eigen beloften", besluit ze.
(©Euronews 2026 / Managing Editor: Yves Peeters - The Press Junction /Picture: picture alliance / NurPhoto | Jakub Porzycki)