Vrouwtjes‑schildpadden storten zich van kliffen om te ontsnappen aan seksuele aanvallen van mannetjes: “Het is demografische zelfmoord”

©Eka Kurniawan Muchiar via Unsplash

Op het onbewoonde eiland Golem Grad, in het Prespa‑meer in Noord‑Macedonië, leeft een populatie van zo’n duizend Moorse landschildpadden. Een klein natuurparadijs dat, van dichtbij bekeken, het toneel blijkt te zijn van een verontrustend fenomeen: een dramatisch onevenwicht in de geslachtsverhouding, met ongeveer 19 mannetjes voor elk vrouwtje.

De studie, gepubliceerd in Ecology Letters en ondertekend door de Macedonische bioloog Dragan Arsovski samen met collega’s Xavier Bonnet, Ana Golubović en Ljiljana Tomović, spreekt zonder omwegen van “demografische zelfmoord” en van een mogelijk “seksespecifieke uitstervingsspiraal”. Als de trend niet wordt gekeerd, zouden de vrouwtjes tegen 2083 kunnen verdwijnen.

Herhaalde aanvallen en een sprong in het diepe

Veldwaarnemingen, die in 2008 begonnen, hebben gedragingen aan het licht gebracht die veel verder gaan dan eenvoudig paringsgedrag. Meerdere mannetjes achtervolgen één enkel vrouwtje, omsingelen haar, stoten tegen haar aan, bijten haar tot ze letsels aan de geslachtsorganen oploopt, beklimmen haar en slaan haar met de punt van hun staart terwijl ze probeert te vluchten. In sommige gevallen wordt het vrouwtje letterlijk onder een kluwen van schildpaddenplaten bedolven.

De aanhoudende druk veroorzaakt zo’n chronisch stressniveau dat veel jonge vrouwtjes naar de kliffen van het eiland drijft. In een poging aan de aanvallen te ontsnappen storten ze zich in het luchtledige. Ook mannetjes vallen naar beneden, maar het percentage sterfgevallen onder de vrouwtjes is aanzienlijk hoger. Volgens de onderzoekers gaat het niet alleen om ongelukken: in verschillende gevallen lijkt het gedrag op een extreme vluchtkeuze.

Verstoorde voortplanting en uitstervingsrisico

De gevolgen beperken zich niet tot directe sterfte. Röntgenanalyses hebben aangetoond dat stress de voortplantingscapaciteit aantast: slechts 15% van de vrouwtjes op het eiland draagt eieren, een percentage dat veel lager ligt dan bij een naburige populatie op het vasteland. Bovendien vertonen de lastiggevallen vrouwtjes lagere overlevingskansen.

Het resultaat is een vicieuze cirkel. Hoe minder vrouwtjes overleven, hoe groter de druk van de mannetjes op de weinige die overblijven, en hoe dichter het systeem bij een mogelijk instorten komt. Dit is het mechanisme dat de onderzoekers een “uitstervingsspiraal” noemen: een intern proces binnen de populatie dat, zonder externe ingrepen, het risico loopt zichzelf te voeden totdat het vrouwelijke geslacht op het eiland geheel verdwenen is.

Het experiment dat de druk van de mannetjes bevestigt

Om het gewicht van de hinderlijke aanvallen op het vluchtgedrag te testen, voerde Arsovski een gecontroleerd experiment uit. Enkele vrouwtjes, afkomstig zowel van het eiland als van het vasteland, werden in een omheining geplaatst met slechts één veilige uitgang naar buiten. In afwezigheid van mannetjes probeerden de vrouwtjes van het vasteland vrijwel nooit te ontsnappen, terwijl veel vrouwtjes van het eiland spontaan de vlucht zochten.

Toen vervolgens vijf mannetjes in de omheining werden geïntroduceerd, was de reactie duidelijk: bijna alle vrouwtjes vielen door de opening naar buiten. Met een opvallend verschil. De vrouwtjes van het vasteland werden vaak geduwd, terwijl de vrouwtjes die op het eiland waren opgegroeid zich uit eigen beweging naar beneden stortten. Een gedrag dat wijst op een wanhopige aanpassing aan een vijandig geworden leefomgeving. Deze interne dynamiek laat zien hoe kwetsbaar een natuurlijk evenwicht kan zijn wanneer de druk op één van beide seksen onhoudbaar wordt.

(Ecology Letters via GreenMe.it 2026/Managing Editor: Benjamin Sluis - The Press Junction/Illustratie: ©Eka Kurniawan Muchiar via Unsplash)